Aşırı sıcaklık nedir, normal sıcaklardan farkı ne?

Yaz aylarında sıcak havalar her zaman görülür. Ancak son yıllarda sıkça duyulan “aşırı sıcaklık” kavramı, sıradan yaz sıcaklarından çok daha farklı ve tehlikeli bir durumu ifade eder. Aşırı sıcaklık, yalnızca termometrede görülen yüksek değerlerle değil, alışılmış iklim koşullarının belirgin biçimde aşılmasıyla tanımlanır.

Aşırı sıcaklık ne anlama gelir?

Aşırı sıcaklık; bir bölgede, o mevsim ve o yer için uzun yıllar ortalamasının çok üzerinde seyreden, genellikle birkaç gün veya daha uzun süren sıcaklık değerlerini ifade eder. Bu durum çoğu zaman “sıcak hava dalgası” olarak da adlandırılır.

Önemli olan tek başına derece değil, alışılmış sınırların aşılmasıdır.

Normal sıcaklık ile aşırı sıcaklık arasındaki fark

Normal sıcaklıklar:

• Mevsime uygundur

• Kısa süreli etkiler yaratır

• İnsan vücudu ve doğa tarafından tolere edilebilir

Aşırı sıcaklıklar ise:

• Mevsim normallerinin belirgin biçimde üzerindedir

• Günler hatta haftalarca sürebilir

• Gece sıcaklıkları da düşmez

• İnsan sağlığı ve ekosistemler için ciddi risk oluşturur

Bu nedenle 32 derece bazı bölgeler için normal kabul edilirken, başka bir bölgede aynı değer aşırı sıcaklık sayılabilir.

Neden sadece dereceye bakılmıyor?

Aşırı sıcaklık değerlendirilirken şu unsurlar birlikte ele alınır:

• Sıcaklığın süresi

• Gece sıcaklıkları

• Nem oranı

• Rüzgâr durumu

• Bölgenin alışık olduğu iklim koşulları

Özellikle yüksek nemle birlikte görülen sıcaklıklar, hissedilen sıcaklığı artırarak sağlık riskini büyütür.

Aşırı sıcaklık neden tehlikelidir?

Aşırı sıcaklıklar;

• Isı stresi ve sıcak çarpmasına

• Kalp ve solunum hastalıklarının artmasına

• Tarımsal verim kaybına

• Orman yangını riskinin yükselmesine

• Elektrik ve su tüketiminde ani artışlara

neden olur. Bu etkiler, normal yaz sıcaklarında görülmeyen ölçekte ve yaygınlıkta ortaya çıkar.

İklim değişikliğiyle ilişkisi ne?

Bilimsel veriler, aşırı sıcaklıkların hem daha sık hem de daha uzun süreli hale geldiğini gösteriyor. İklim değişikliği, atmosferdeki ısı dengesini bozarak sıcak hava dalgalarının daha güçlü yaşanmasına yol açıyor.

Bu nedenle aşırı sıcaklıklar artık istisnai değil, yeni normalin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Türkiye açısından durum

Türkiye, Akdeniz Havzası’nda yer aldığı için aşırı sıcaklıklardan daha fazla etkilenen ülkeler arasında bulunuyor. Özellikle:

• İç Anadolu

• Güneydoğu Anadolu

• Ege ve Akdeniz’in iç kesimleri

aşırı sıcaklık riskinin en hızlı arttığı bölgeler olarak öne çıkıyor.

Aşırı sıcaklık, sıradan bir yaz sıcaklığı değildir. Mevsim normallerinin aşılması, sürenin uzaması ve etkilerin ağırlaşmasıyla tanımlanır. İklim değişikliğiyle birlikte bu olaylar daha sık ve daha yıkıcı hale gelmektedir. Bu nedenle aşırı sıcaklıklar, yalnızca hava durumu değil, ciddi bir çevre ve halk sağlığı meselesi olarak ele alınmalıdır.

Nizamettin Bilici
Doğayı Dinle Genel Yayın Yönetmeni