Türkiye’de Karbon Emisyonlarının Sektörel Dağılımı

Karbon ayak izi, insan faaliyetlerinden kaynaklanan karbondioksit (CO₂) ve diğer sera gazı emisyonlarının toplamını ifade eder.
Türkiye’nin ekonomik büyümesi, enerji tüketim modeli ve sanayi yapısı dikkate alındığında, karbon ayak izi dağılımı her sektörde farklılık gösteriyor.
Bu yazıda, Türkiye’nin 2023 verileriyle güncellenmiş sektörel emisyon tablosunu inceleyelim.

Türkiye’nin Toplam Emisyon Profili

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) son sera gazı envanteri verilerine göre, 2023 yılında toplam sera gazı salımı 558 milyon ton CO₂ eşdeğeri olarak hesaplandı.
Bu miktar, 1990 yılına kıyasla yaklaşık %150 artış anlamına geliyor.

Emisyonların sektörel dağılımı ise şöyle:

• Enerji sektörü: %71

• Sanayi sektörü: %14

• Tarım sektörü: %12

• Atık yönetimi: %3

Enerji Sektörü (%71)

Enerji sektörü, Türkiye’nin karbon ayak izinin en büyük kaynağı durumunda.
Bu kategoriye; elektrik üretimi, ısınma, ulaşım yakıtları ve sanayi enerji tüketimi dahil.

En yüksek emisyon kaynakları:

• Kömürlü termik santraller

• Doğalgaz ve petrol türevli yakıtlar

• Ulaşımda fosil yakıt kullanımı (özellikle karayolu taşımacılığı)

Son yıllarda yenilenebilir enerji yatırımları artsa da, kömür ve doğalgazın toplam elektrik üretimindeki payı hâlâ %60’ın üzerinde.

Sanayi Sektörü (%14)

Sanayi sektörü, üretim süreçlerinde enerji tüketimi ve kimyasal tepkimeler nedeniyle önemli bir emisyon kaynağıdır.

• Çimento, demir-çelik, kimya ve cam sektörleri öne çıkıyor.

• Çimento üretimi tek başına sanayi emisyonlarının yaklaşık üçte birini oluşturuyor.

• Elektrifikasyon ve verimlilik artışları sınırlı kaldığı için sanayinin karbon yoğunluğu azalmıyor.

Tarım Sektörü (%12)

Tarım, doğrudan enerji tüketiminden ziyade biyolojik süreçler yoluyla sera gazı salımı yapıyor.

• Hayvancılıktan kaynaklanan metan (CH₄),

• Gübre kullanımından kaynaklanan azot oksit (N₂O),

• Tarımsal arazi kullanımı ve ormansızlaşma, başlıca kaynaklar arasında.

Sürdürülebilir tarım uygulamaları yaygınlaşmadığı sürece bu oranın düşmesi zor görünüyor.

Atık Sektörü (%3)

Atık yönetimi emisyonlarının kaynağı; depolama alanlarında oluşan metan gazı ve yakma süreçlerinden çıkan CO₂’dir.
Belediyelerde ayrıştırma ve geri dönüşüm sistemlerinin artmasıyla emisyonlar yavaş da olsa azalmaya başladı.
Ancak Türkiye’de hâlâ çöplerin %80’inden fazlası düzenli depolama alanlarına gidiyor.

Karbon Yoğunluğunda Değişim

Türkiye’nin karbon yoğunluğu (GSYH başına emisyon miktarı) gelişmiş ülkelere kıyasla daha yüksek.
Bu durum, ekonomik büyümenin hâlâ büyük ölçüde fosil enerjiye bağımlı olduğunu gösteriyor.
Son 10 yılda kişi başına düşen sera gazı salımı 4,5 tondan 6,5 tona yükseldi.

Düşürmek İçin Ne Yapılabilir?

• Kömürden kademeli çıkış planı hazırlanmalı.

• Sanayide düşük karbonlu üretim teknolojileri yaygınlaştırılmalı.

• Ulaşımda elektrikli araç ve raylı sistem yatırımları hızlandırılmalı.

• Tarımda biyo-gaz, organik gübre ve su verimliliği projeleri teşvik edilmeli.

• Atık yönetiminde ayrıştırma, geri dönüşüm ve kompost sistemleri yaygınlaştırılmalı.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye’nin en çok emisyon üreten sektörü hangisidir?
Enerji sektörü, toplam emisyonların yaklaşık %70’ini oluşturur.

Sanayi neden önemli bir karbon kaynağı?
Hem enerji tüketimi hem de üretim süreçlerindeki kimyasal tepkimeler nedeniyle.

Tarım emisyonu neden artıyor?
Yoğun hayvancılık, gübre kullanımı ve ormansızlaşma tarımsal emisyonları yükseltiyor.

Atık sektöründe durum nedir?
Atık ayrıştırma ve biyogaz tesislerinin yaygınlaşmasıyla küçük de olsa azalma gözleniyor.

Türkiye karbon nötr hedefi için ne yapıyor?
2053 yılı için karbon nötrlük hedefi açıklandı; emisyon ticaret sistemi ve yeşil finansman politikaları planlanıyor.

Nizamettin Bilici
Doğayı Dinle Genel Yayın Yönetmeni

Bu araştırmada yapay zekâ kaynaklarından yararlanılmıştır.