Bulutta saklanan veriler, büyük dil modellerinden saniyeler içinde gelen cevaplar, görünmeyen algoritmalar nedeniyle dijital dünya soyut bir alan olarak düşünülüyor.

Oysa bu görünmez dünyanın oldukça somut bir bedeli var: su tüketimi.

Son dönemde yapay zekânın su tüketimine ilişkin tartışmaların artması tesadüf değil; çünkü artık mesele sadece teknoloji değil, bu teknolojinin doğayla kurduğu ilişkinin de sorgulanmasıdır.

Görünmeyen Tüketim

Yapay zekâ sistemleri doğrudan su tüketmez; ama onları çalıştıran veri merkezleri, yüksek performanslı işlemciler nedeniyle yoğun ısı üretir.

Bu ısıyı kontrol edebilmek ve devreleri soğutabilmek için kullanılan sistemler ise çoğu zaman suya dayanır. Su buharlaşır ve sistemden çıkar; yani geri kazanılamaz ve tüketilir.

Ancak mesele yalnızca buharlaşan suyla sınırlı değil. Yapay zekâ sistemlerinin ihtiyaç duyduğu elektriğin üretimi de ciddi bir su tüketimine yol açıyor.

Bu konuda literatür oldukça net: yapay zekânın su tüketimi soğutmaya dayalı olarak doğrudan ve enerji üretimine dayalı olarak dolaylı olarak ikiye ayrılıyor.

Li ve arkadaşlarının 2023 tarihli çalışması ise, ChatGPT benzeri sistemlerle yapılan 20–50 soruluk bir etkileşimin yaklaşık 500 mililitre suya karşılık gelebileceğini ortaya koyarak tartışmayı görünür hale getirdi.

Sorun Sadece Yapay Zekâ mı?

Ancak bu tartışmayı sadece yapay zekâya indirgemek eksik olur; çünkü aslında tüm dijital teknolojiler su tüketiyor.

Bir e-posta göndermek, bir video izlemek ya da bir arama motoru kullanmak da aynı veri merkezlerinde gerçekleşiyor.

Bu nedenle sorun sadece yapay zekâya özgü değil, dijital altyapının doğasına içkindir.

Bu yüzden yapılan çalışmalar, toplam su tüketiminin büyük ölçüde elektrik üretim süreçlerinden kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Bu durum, dijitalleşmenin görünmeyen ama yaygın bir çevresel maliyet yarattığını açıkça gösteriyor.

“Bir Soru Kaç Litre Su Tüketir?”

Yapay zekâyı farklı kılan, bu mevcut yapının daha yoğun bir versiyonunu temsil etmesidir.

Özellikle büyük dil modelleri, klasik dijital işlemlere kıyasla çok daha fazla hesaplama gücü gerektirir.

Jegham ve arkadaşlarının 2025 tarihli çalışması, model büyüklüğü arttıkça kaynak tüketiminin de katlanarak arttığını gösteriyor.

Benzer şekilde Xiao ve arkadaşlarının çalışması, su tüketiminin yaklaşık %70’inin dolaylı olarak enerji üretiminden geldiğini ortaya koyuyor.

Bu bulgular, “bir soru kaç litre su tüketir?” sorusunun neden yanıltıcı olabileceğini de açıklıyor.

Çünkü aynı işlem, farklı bir coğrafyada tamamen farklı bir çevresel maliyet yaratabilir.

Örneğin sıcak bölgelerde kurulan veri merkezleri çok daha fazla su tüketir.

Sayılar Neden Değişiyor?

Burada dikkat çekici olan bir diğer konu ise ölçümlerin farklı sonuçlar vermesi.

Bazı çalışmalar tek bir sorunun su karşılığının mililitre düzeyinin altında olabileceğini gösterirken, bazıları daha yüksek değerler sunuyor.

Bu farkın temel nedeni açık: veri merkezlerine ilişkin veriler şeffaf değil.

Şirketler su tüketimi ve iş yükü detaylarını paylaşmadığı için akademik çalışmalar çoğu zaman dolaylı hesaplamalara dayanıyor.

Bu da tek bir net sayı yerine değişken aralıkların kullanılmasına neden oluyor.

Dijital Dünya Gerçekten “Soyut” mu?

Aslında mesele bundan çok daha büyük.

Yapay zekâ veri merkezleri, modern çağın fabrikalarıdır.

Nasıl ki sanayi üretimi su ve enerji tüketiyorsa, bugün veri üretimi de aynı şekilde fiziksel kaynaklara dayanıyor.

Dijitalleşme maddesiz bir süreç değil; sadece maddeselliği görünmez kılan bir süreçtir.

Asıl Soru

Kısacası sorun basit bir hesaplama sorusu değil.

“Bir soru kaç litre su tüketir?” sorusu dikkat çekici olabilir; ancak asıl mesele ölçek, altyapı ve yönetişimdir.

Yapay zekâ tek başına bir kriz yaratmaz.

Ama mevcut dijital tüketim alışkanlıklarıyla birleştiğinde ciddi bir çevresel etki doğurur.

Bu nedenle çözüm de tek boyutlu olamaz.

Daha verimli veri merkezleri, kapalı devre sistemler, yenilenebilir enerji ve düşük kaynak tüketimli algoritmalar geliştirmek üretici tarafının sorumluluğudur.

Kullanıcı tarafında ise bilinçli tüketim kaçınılmazdır.

Çünkü dijital dünya sınırsız değildir.

Sadece sınırlı kaynakların üzerine kurulmuş, görünmez bir sistemdir.