Türkiye’de ve dünyada yaşanan sel olaylarına bakıldığında, şehirlerde selin kırsal alanlara göre çok daha hızlı geliştiği görülür. Bunun temel nedeni kentlerin doğal yapısının bozulması, yüzeylerin su geçirmez hâle gelmesi ve altyapının artan yağışlara cevap verememesidir.

Selin şehirlerde bu kadar hızlı ve yıkıcı olmasının ardında bilimsel ve yapısal birçok sebep vardır.

1. Betonlaşma ve Asfalt Yüzeyler Suyu Emmez

Kentlerin yüzeyi büyük ölçüde:

• asfalt,

• beton,

• parke taşları,

• binalar,

• kaldırımlar

ile kaplıdır.

Bu yüzeylerin ortak özelliği suyu emmemesidir. Yağmur toprağa sızamadığı için yüzey akışı bir anda artar.

Bu durum:

• yağmur suyunun çok hızlı bir şekilde birikmesine,

• cadde ve sokakların dakikalar içinde su altında kalmasına

neden olur.

2. Drenaj Sistemleri Yetersizdir ya da Tıkanır

Şehirlerdeki yağmur suyu hatları:

• fazla yağışı taşıyacak kapasitede olmayabilir,

• zamanla tıkanabilir,

• bakımsız kalabilir.

Şiddetli bir yağışta sistem kapasitesi aşılır ve su hızla yüzeyde birikir.

Bu nedenle şehir selleri 10–30 dakika gibi çok kısa sürede gerçekleşebilir.

3. Dere ve Akarsu Yatakları Daraltılmıştır

Plansız yapılaşma nedeniyle şehirlerde:

• dereler beton kanala alınır,

• akarsu yatakları daraltılır,

• üzerine bina, yol, otopark yapılır.

Doğal akış alanı kaybolduğu için suyun hareket edeceği yer kalmaz ve sel riski birkaç kat artar.

Ani sele dönüşen birçok afetin nedeni doğal dere yataklarının kapatılmasıdır.

4. Su Toplayacak Yeşil Alanlar Azalmıştır

Şehirlerde:

• parklar,

• bahçeler,

• toprak yüzeyler,

• orman alanları

azaldıkça suyun toprağa sızma kapasitesi düşer.

Yağmur suyu tutacak alan olmadığında suyun tamamı sokaklara yönelir ve sel hızla oluşur.

5. Nüfus Yoğunluğu ve Araç Trafiği Selin Etkisini Artırır

Yoğun trafik, dar sokaklar ve alt geçitler suyun birikimine neden olur.
Araçlar suyu yavaşlatır, akışı yön değiştirir ve su belli bölgelerde daha hızlı yükselir.

Bu durum ani su baskınlarına yol açar.

6. Atıklar ve Çöpler Drenajı Tıkar

Sokaklara bırakılan çöpler:

• mazgalları,

• yağmur suyu kapaklarını,

• dere geçişlerini

tıkar.

Tıkanan sistemde suyun akacağı yer kalmadığında sel kaçınılmaz hâle gelir.

7. İklim Değişikliği Şehir Sellerini Artırıyor

İklim değişikliği nedeniyle:

• daha kısa sürede

• daha yoğun

• daha şiddetli yağışlar

yaşanıyor.

Bu yağışlar özellikle şehirlerde su taşkınlarına birkaç dakika içinde dönüşebiliyor.

Kentsel alanlar bu ani yağışları absorbe edemediği için afet büyüyor.

Sık Sorulan Sorular

Şehir selleri neden kırsal sellere göre daha yıkıcıdır?
Beton yüzeyler suyu emmez, akış hızı artar ve su çok hızlı yükselir.

Drenaj kapasitesini artırmak seli engeller mi?
Evet, ancak dere yatakları ve yeşil alanlar korunmadan kalıcı çözüm değildir.

Alt geçitler neden hızla su altında kalır?
Su en düşük noktaya akar. Alt geçitler doğal bir havuz görevi görür.

Yağmurun 10 dakikada sele dönüşmesi normal mi?
Şehirlerde maalesef evet. Bu durum yüzey akışının hızlı olmasından kaynaklanır.