Türkiye, deprem kuşağında olduğu kadar volkanik açıdan da dikkatle izlenen bir coğrafyada yer alıyor. Uzmanlar, ülkenin tamamen sönmüş volkanlardan oluşmadığını; kimi volkanların potansiyel olarak aktif kabul edildiğini belirtiyor.

Peki volkan tam olarak nedir ve Türkiye’de aktif bir yanardağ bulunuyor mu?

Volkan Nedir?

Volkan, yer kabuğunun altında bulunan magmanın, basınç ve çatlaklar nedeniyle yeryüzüne ulaşmasıyla oluşan jeolojik yapılara verilen isimdir.

Bir volkanın temel bileşenleri:

• Magma odası: Yerin derinliklerinde ergimiş kayaçların bulunduğu bölge

• Volkan bacası: Magmanın yukarı taşındığı kanal

• Krater/Kaldera: Patlama sonrası oluşan çukur yapı

• Lav akıntıları ve kül tabakaları: Patlama veya akış sırasında yüzeye yayılan malzeme

Volkanlar yalnızca lav püskürten yapılar değildir. Aynı zamanda:

• kül,

• zehirli gaz,

• sıcak taş parçaları,

• piroklastik bulutlar

da çıkarabilirler.

Volkanlar Nasıl Sınıflandırılır?

Jeolojide volkanlar üç gruba ayrılır:

1. Aktif Volkan

Son 10 bin yıl içinde patlamış veya halen gaz çıkışı, deprem aktivitesi gibi jeolojik belirtiler gösteren volkanlar.

2. Uyuyan (Potansiyel Aktif) Volkan

Uzun süredir patlama göstermeyen ancak yeniden aktif olma potansiyeli bulunan volkanlar.

3. Sönmüş Volkan

Binlerce yıldır hiçbir volkanik faaliyet göstermeyen ve magmatik sistemi kapanmış volkanlar.

Türkiye’de Aktif Volkan Var mı?

Türkiye’de günümüzde lav püskürten bir volkan bulunmuyor. Ancak bu durum ülkede hiç aktif volkan olmadığı anlamına gelmiyor.

Jeologlar Türkiye’de bazı volkanları “potansiyel aktif” sınıfında değerlendiriyor. Bunlar:

1. Nemrut Dağı (Bitlis – Tatvan)

• Türkiye’nin en genç volkanlarından biridir.

• MÖ 1441 ve MÖ 1692 yıllarında patladığı biliniyor.

• 19. yüzyılda buhar ve gaz çıkışları gözlemlendi.

• Günümüzde aktif kaldera gölü, sıcak gaz çıkışları ve sismik hareketlilik nedeniyle potansiyel aktif volkan kabul edilir.

2. Tendürek Dağı (Ağrı – Van)

• Son patlamasının yaklaşık 2500 yıl önce gerçekleştiği düşünülüyor.

• Bölgesel sismik hareketlilik sürüyor.

• Fay sistemleriyle etkileşim hâlinde olduğu biliniyor.

3. Hasan Dağı (Aksaray – Niğde)

• Neolitik dönemde insanlar tarafından resmedilen volkan.

• Son patlamanın MÖ 6200 civarında olduğu tespit edildi.

• Gaz çıkışları ve düşük seviyeli termal anormallikler görülebiliyor.

4. Süphan Dağı (Van)

• Büyük bir stratovolkandır, son patlamasının Holosen dönemde olduğu düşünülüyor.

• Jeolojik açıdan uyuyan volkan sınıfında yer alır.

Bu volkanlar aktif lav püskürten yanardağlar değildir, ancak bilimsel izleme gerektiren volkanlardır.

Türkiye’de Sönmüş Volkanlara Örnekler

• Erciyes Dağı

• Melendiz Dağı

• Karacadağ (Diyarbakır)

• Karapınar volkanik konileri

Bu yapılar tamamen eski aktivitelerin ürünüdür ve günümüzde aktif kabul edilmez.

Volkanlar Türkiye İçin Tehlike Oluşturuyor mu?

Jeologlara göre Türkiye’nin volkanik tehlike düzeyi birçok ülkeye göre düşüktür.
Ancak:

• Nemrut,

• Hasan,

• Tendürek

gibi potansiyel aktif volkanların izlenmesi önemlidir. MTA ve AFAD bölgede:

• mikrodeprem ölçümleri,

• gaz analizleri,

• uydu deformasyon takipleri

yaparak olası riskleri kontrol altında tutuyor.

Sık Sorulanlar 

Türkiye’de en riskli volkan hangisi?
Bilimsel izleme açısından en yakından takip edilen Nemrut Dağı’dır.

Ağrı Dağı volkan mı?
Evet, jeolojik olarak stratovolkandır ancak tarihsel dönemde patlama kaydı yoktur.

Türkiye’de volkanik kaynaklı sıcak su ve kaplıcalar neden yaygın?
Derin magmatik yapılar ve fay hatları, jeotermal suların yüzeye çıkmasına olanak sağlar.