Türkiye’de iklim değişikliği, kuraklık ve artan nüfus baskısıyla birlikte su yönetimi kritik başlıklardan biri haline gelirken, kentlerdeki içme suyu altyapısında yaşanan kayıp-kaçak sorunu yeniden gündemin merkezine yerleşti.

Uzmanlara göre birçok şehirde şebekeye verilen suyun önemli bölümü vatandaşlara ulaşmadan kayboluyor. Bu durum yalnızca ekonomik kayıp oluşturmuyor; aynı zamanda kuraklık riskini büyütüyor, enerji maliyetlerini artırıyor ve gelecekte su krizlerini daha görünür hale getiriyor.

Son yıllarda yayımlanan resmi veriler ve belediye raporları, Türkiye’de su altyapısının ciddi bir dönüşüme ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.

Su Kayıp-Kaçak Oranı Nedir?

Su kayıp-kaçak oranı, şebekeye verilen toplam suyun ne kadarının kullanıcıya ulaşmadan sistem içinde kaybolduğunu gösteren temel göstergelerden biri olarak kabul ediliyor.

Bu kayıplar iki ana başlıkta değerlendiriliyor:

• Fiziksel kayıplar
• İdari kayıplar

Fiziksel kayıplar genellikle:

• Patlayan borular
• Eskimiş altyapı
• Basınç sorunları
• Depo sızıntıları
• Arızalı bağlantılar

nedeniyle oluşuyor.

İdari kayıplar ise:

• Kaçak kullanım
• Sayaç hataları
• Yanlış ölçüm
• Faturalandırma eksikleri

gibi nedenlerden kaynaklanıyor.

Uzmanlara göre bazı şehirlerde kayıpların önemli kısmını fiziksel altyapı sorunları oluştururken, bazı bölgelerde kayıt dışı kullanım da ciddi boyutlara ulaşabiliyor.

Türkiye’de Şebeke Suyunun Ne Kadarı Kayboluyor?

Türkiye genelindeki ortalama su kayıp-kaçak oranının yaklaşık yüzde 31 ila 33 seviyelerinde olduğu belirtiliyor. Bazı şehirlerde bu oran yüzde 20’nin altına inerken, bazı bölgelerde yüzde 50’ye yaklaşabiliyor.

Uzmanlara göre bu tablo, Türkiye’de şebekeye verilen her 3 litre suyun yaklaşık 1 litresinin kaybolduğu anlamına geliyor.

Ekonomim’de yayımlanan değerlendirmeye göre Türkiye’de 2004 yılında yaklaşık yüzde 60 seviyelerinde olduğu belirtilen kayıp oranı yıllar içinde düşürülse de halen kritik seviyelerde bulunuyor. 2024 itibarıyla oranın yaklaşık yüzde 31,6 seviyesinde olduğu ifade ediliyor.

Türkiye Belediyeler Birliği’nde yapılan değerlendirmelerde de ülke genelindeki ortalama kayıp-kaçak oranının yüzde 33 civarında olduğu belirtilirken, bazı şehirlerde oranın yüzde 50 seviyelerine yaklaştığı vurgulandı.

Eski Altyapı Su Krizini Nasıl Büyütüyor?

Uzmanlara göre kentlerdeki eski altyapı sistemleri, su krizini derinleştiren en büyük risklerden biri haline geliyor.

Özellikle:

• 30-40 yılı aşan boru hatları
• Plansız kentleşme
• Yetersiz bakım
• Artan nüfus baskısı
• Deprem riski taşıyan bölgelerdeki eski sistemler

şebeke kayıplarını artırıyor.

Birçok şehirde su borularının ekonomik ömrünü tamamladığı, ancak yüksek yatırım maliyetleri nedeniyle dönüşüm süreçlerinin yavaş ilerlediği ifade ediliyor.

Uzmanlara göre su kaybı yalnızca “boşa akan su” anlamına gelmiyor. Aynı zamanda:

• Elektrik tüketimi
• Arıtma maliyetleri
• Pompalama giderleri
• Karbon emisyonu
• Yeraltı suyu baskısı

da artıyor.

Belediyeler Suyu Yeterince İyi Yönetebiliyor mu?

Türkiye’de son yıllarda birçok belediye su kayıp-kaçak oranlarını azaltmak için yatırımlarını artırdı. Ancak uzmanlara göre şehirler arasında ciddi farklar bulunuyor.

Bazı belediyeler:

• Akıllı sayaç sistemleri
• SCADA altyapıları
• Dijital izleme teknolojileri
• Basınç yönetimi sistemleri
• Hat yenileme projeleri

ile kayıp oranlarını düşürmeye başladı.

Örneğin:

• Bursa merkezde kayıp-kaçak oranının yaklaşık yüzde 19 seviyesine gerilediği açıklandı.
• Kocaeli’de oran yüzde 22,66 seviyesine düşürüldü.
• İzmir’de geçmişte yüzde 60 seviyelerinde olduğu belirtilen kayıp-kaçak oranının yaklaşık yüzde 26-27 seviyelerine kadar gerilediği bildirildi.

Buna karşın bazı şehirlerde hâlâ yüksek kayıp oranlarının sürdüğü belirtiliyor.

Örneğin Sakarya için yayımlanan değerlendirmelerde, temin edilen suyun önemli bölümünün kullanıcıya ulaşmadan kaybolduğu ifade edildi.

Su Kaybı Kuraklık Riskini Nasıl Etkiliyor?

Uzmanlara göre Türkiye artık “su stresi yaşayan ülkeler” kategorisinde değerlendiriliyor.

Kişi başına düşen kullanılabilir su miktarındaki azalma, iklim değişikliği ve nüfus artışı nedeniyle su yönetimi daha kritik hale geliyor.

Bu nedenle şebeke kayıpları:

• Baraj doluluklarını etkiliyor
• Yeraltı suyu kullanımını artırıyor
• Tarımsal baskıyı büyütüyor
• Şehirlerin su güvenliğini zayıflatıyor

Özellikle yaz aylarında artan tüketim nedeniyle büyükşehirlerde altyapı baskısının daha görünür hale geldiği belirtiliyor.

Türkiye’nin Yeni Hedefi: “Suda Sıfır Kayıp”

Türkiye’nin 2026-2035 Ulusal Su Planı kapsamında su kayıplarını azaltmaya yönelik yeni hedefler öne çıkıyor.

Yeni stratejiler kapsamında:

• Şebeke kayıplarının azaltılması
• Dijital su yönetimi
• Akıllı altyapı sistemleri
• Basınç kontrolü
• Kaçak kullanımın azaltılması
• Belediye altyapılarının yenilenmesi

gibi başlıklara öncelik verilmesi planlanıyor.

Hedefler arasında uzun vadede kayıp-kaçak oranlarının yüzde 10 seviyelerine düşürülmesi de bulunuyor.

Su Yönetiminde Yeni Dönem Başlıyor

Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda şehirlerin başarısı yalnızca yeni baraj yatırımlarıyla değil; mevcut suyun ne kadar verimli yönetildiğiyle ölçülecek.

Bu nedenle:

• Akıllı şehir altyapıları
• Dijital su izleme sistemleri
• Yapay zekâ destekli kaçak tespiti
• Basınç yönetimi
• Geri kazanım suyu kullanımı
• Yağmur suyu toplama sistemleri

daha fazla önem kazanacak.

Uzmanlar, iklim krizinin etkilerinin büyüdüğü bir dönemde su kayıp-kaçak sorununun artık yalnızca belediyecilik meselesi değil; doğrudan ulusal güvenlik, ekonomi ve sürdürülebilirlik konusu haline geldiğini değerlendiriyor.