Depremden Sele Afet Mitleri: Doğru Sanılan Büyük Yanlışlar

Deprem, sel, hortum ve heyelan gibi afetler hakkında toplumda yıllardır kulaktan kulağa yayılan birçok yanlış bilgi bulunuyor. Bu yanlış inanışlar sadece bilgi kirliliği oluşturmakla kalmıyor, doğrudan can kaybına neden olabilecek hatalı davranışlara da yol açıyor.

İşte toplumda en yaygın görülen ve bilimsel olarak yanlış olduğu kanıtlanan 6 büyük afet yanılgısı:

“Deprem Kapıyı Tutarsan Geçer” Miti

Bu inanış son derece tehlikelidir. Deprem sırasında:

• Kapı kasaları sıkışabilir

• Duvarlar çökmeye başlayabilir

• Kapı açıklığı ölüm kapanına dönüşebilir

Uzmanlara göre en güvenli yöntem:
Çök – Kapan – Tutun kuralını uygulamaktır. Sabit bir eşyanın yanında hayatta kalma üçgeni oluşturulmalıdır.

“Balıklar Depremi Önceden Hisseder” İddiası

Balıkların veya hayvanların depremi önceden kesin olarak haber verdiğine dair bilimsel olarak kabul edilmiş bir kanıt yoktur.

Bazı hayvanlar:

• Titreşimlere daha hassas olabilir

• Ses dalgalarını farklı algılayabilir

Ancak bu durum depremi kesin olarak önceden haber vermez. Hayvan davranışlarına bakarak bilimsel tahminde bulunmak mümkün değildir.

“Sel Sadece Kırsalda Olur” Yanılgısı

Bu inanış da oldukça yanlıştır. Günümüzde seller:

• Büyükşehirlerin merkezlerinde

• Alt geçitlerde

• Dere yataklarının üzerindeki yerleşimlerde

• Betonlaşmış bölgelerde

çok daha yıkıcı şekilde görülmektedir. Şehir selleri, kırsal sellere göre bazen daha ölümcül sonuçlar doğurabilmektedir.

“Hortum Türkiye’de Olmaz” Miti

Türkiye, hortum açısından artık riskli ülkeler arasında yer almaktadır. Son yıllarda:

• Akdeniz Bölgesi

• Ege kıyıları

• Marmara çevresi

• Karadeniz kıyıları

hortum olaylarının en sık görüldüğü alanlar haline gelmiştir. Artan deniz suyu sıcaklıkları hortum oluşumunu tetiklemektedir.

“Heyelan Sadece Yağmurda Olur” Algısı

Heyelanlar çoğunlukla yağışlı dönemlerde görülse de sadece yağmura bağlı değildir. Heyelanın diğer nedenleri:

• Deprem

• Yeraltı suyu hareketleri

• Eğimli arazide yapılan yanlış kazılar

• Yol ve bina çalışmaları

Yağmur sadece süreci hızlandırır, tek sebep değildir.

“Köy Evleri Şehir Evlerinden Daha Güvenlidir” İddiası

Bu inanış da çoğu zaman gerçeği yansıtmaz. Çünkü:

• Köy evlerinin büyük bölümü mühendislik hesabı olmadan yapılmıştır

• Taşıyıcı sistemler düzensizdir

• Beton ve demir kalitesi çoğu zaman düşüktür

Bir yapının güvenliği bulunduğu yerle değil, nasıl projelendirildiği ve nasıl inşa edildiğiyle ölçülür.

En Tehlikeli Gerçek

Afetlerde en büyük risk:
Yanlış bilgiyle doğru karar vermeye çalışmaktır.

Doğru sandığımız yanlışlar,

• Yanlış yerde saklanmaya

• Yanlış anda dışarı çıkmaya

• Yanlış afet türünü hafife almaya
  neden olabilir.

Afetlerle Efsanelerle Değil Bilimle Mücadele Edilir

Afetler doğa olayıdır.
Ama can kayıplarının büyük bölümü bilgi eksikliği ve yanlış inanışlardan kaynaklanır.

Hazırlık:

• Mitlerle değil bilgiyle

• Korkuyla değil farkındalıkla

• Tesadüfle değil planla yapılır.

• Afet Mitleri –Soru Cevap Rehberi

  1) Deprem sırasında merdivene koşmak güvenli midir?
  Hayır. Merdivenler binanın en zayıf bölgelerindendir ve çökme riski yüksektir.

  2) Asansör depremde gerçekten düşer mi?
  Evet, elektrik kesildiği için asansörde kalmak hayati risk oluşturur.

  3) “Bina yeniysa yıkılmaz” düşüncesi doğru mu?
  Hayır. Yeni bina olması tek başına güven garantisi değildir. Zemin ve malzeme kalitesi belirleyicidir.

  4) Selde arabayla geçmek mümkün mü?
  Hayır. 30–40 cm su bile aracı sürükleyebilir.

  5) Hortum sadece sıcak ülkelerde mi olur?
  Hayır. Türkiye artık hortum kuşağında yer almaktadır.

  6) Heyelan sadece dağlık bölgelerde mi olur?
  Hayır. Şehir merkezlerinde, yamaç semtlerde de sık görülmektedir.

  7) Deprem anında balkona çıkmak güvenli midir?
  Hayır. Balkonlar ilk kopan bölümler arasındadır.

  8) “Deprem anında dışarı koşmak hayat kurtarır” doğru mu?
  Hayır. En çok can kaybı kaçmaya çalışırken yaşanır.

  9) Sel sırasında üst kata çıkmak her zaman güvenli midir?
  Hayır. Elektrik ve gaz tehlikesi varsa üst kat da ölümcül olabilir.

  10) Hayvanların davranışı tek başına afet göstergesi midir?
  Hayır. Bilimsel erken uyarı sistemlerinin yerini tutmaz.

  11) Afet anında telefonlar çeker mi?
  Genellikle hayır. Bu nedenle önceden aile içi buluşma planı şarttır.

  12) Afet çantası gerçekten gerekli mi?
  Evet. İlk 72 saat hayatta kalmanın anahtarıdır.