450 Yıllık Tuz Yolculuğu: Erzincan Kemah’tan Saraylara Uzanan Doğal Lezzet

Erzincan’ın Kemah ilçesine bağlı Kömür köyünde 450 yılı aşkın süredir tuz üretimi yapılan tarihi tuz ocağı, güneş ve rüzgâr gibi tamamen doğal yöntemlerle üretime devam ediyor. Hititlerden Osmanlı’ya uzanan bu eşsiz miras, coğrafi işaret tescilli yapısıyla hem sağlık hem de tarih dolu bir sofralık ürün sunuyor.

2025 yazının sıcak günlerinde üretim miktarı artarken, Kemah Tuzu yalnızca sofraları değil, binlerce yıllık geçmişi de bugüne taşıyor. Osmanlı döneminde devlet tarafından işletilen, günümüzde özelleştirilerek faaliyetlerine devam eden tuz ocağı, 100 metre derinlikten çıkan tuzlu suyu 150’den fazla havuzda buharlaştırarak kristalleştiriyor. Bu üretim süreci, 250 bin metrekarelik alanda gerçekleşiyor ve hava koşullarına bağlı olarak ciddi verim artışı sağlanabiliyor.

Tarihin Derinliklerinden Gelen Lezzet

Tuz ocağının geçmişi 450 yıl öncesine, Osmanlı’ya kadar uzanıyor. Evliya Çelebi’nin de Seyahatname’sinde övgüyle bahsettiği bu tuz, saray mutfaklarının vazgeçilmezi oldu. Ancak bu lezzetin geçmişi çok daha derin: M.Ö. 2000’lerde Hititler dönemine kadar gidiyor. Erzincan bölgesinin Hitit kaynaklarında “Hayaşa” olarak anıldığı, tuz üretiminin o dönemden beri yapıldığı biliniyor.

M.Ö. 9. yüzyılda Urartular, Persler döneminde “Armina” satraplığı, 11. yüzyılda ise Mengücek Beyliği bölgenin kaderini belirleyen önemli dönemlerden oldu. Yavuz Sultan Selim’in fethiyle Osmanlı topraklarına katılan Kemah, tuz üretim merkezi kimliğini yüzyıllar boyunca korudu. Bu değerli tuz, İpek Yolu üzerinden hem iç hem dış ticarette önemli bir rol oynadı.

Doğal Üretim, Sağlıklı Tercih

Kemah Tuzunun üretimi tamamen doğal. Yer altından çıkan tuzlu su, yaz aylarında güneş ve rüzgârla buharlaştırılıyor. Kimyasal katkı içermeyen bu üretim sayesinde ortaya çıkan tuz, özellikle peynir, salamura ve turşu üretiminde tercih ediliyor.

Tuzun amorfik kristal yapısı, berrak rengi ve sert dokusu, kolay kırılabilirliği ve yoğun tadıyla dikkat çekiyor. Bölge halkı bu tuzu “hayat kaynağı” olarak görüyor. Eskiden buzdolabı olmayan evlerde gıdaların aylarca bu tuzla muhafaza edildiği belirtiliyor.

Ağır Metal İçermeyen Doğal Saflık

Üretici Metin Tanrıkulu’nun açıklamasına göre, tuz hiçbir kimyasal işleme maruz kalmadan tamamen doğal süreçlerle elde ediliyor. Haziran ortasında başlayan üretim eylül ortasına kadar devam ediyor. Tuzun yüzde 14–24 arasında değişen tuzluluk oranı, mineral zenginliği ile birleşerek sağlıklı bir alternatif sunuyor.

Ekonomiye ve Kültüre Katkı Sunan Miras

Coğrafi işaretli bu tuz, Erzincan’ın yanı sıra İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlere de gönderiliyor. Ürün, yalnızca bölge ekonomisine değil, Anadolu’nun kültürel belleğine de katkı sağlıyor. Hititlerden Osmanlı saraylarına, İpek Yolu’ndan günümüz sofralarına uzanan bu özel tuz, hem geçmişi yaşatıyor hem de sağlıklı beslenme trendlerine katkı sunuyor.