Sürdürülebilirlik uzun yıllardır tartışmaların merkezinde yer alıyor. Bugün bu kavramı yalnızca çevreyle sınırlı görmüyor; sosyal ve ekonomik boyutlarıyla birlikte ele alıyoruz. Sürdürülebilirlik, en temel anlamıyla, gelecek nesillerin de kaynaklara erişimini güvence altına alacak yöntemlerin bütününü ifade ediyor. Bu yönüyle güçlü bir gelecek perspektifi barındırıyor.

Gelecek nesilleri bugünden düşünmek, aslında bugünü doğru planlamanın da anahtarı. Çocuklara nasıl bir dünya bırakacağımız sorusu, bugün hangi adımları atmamız ve nelerden kaçınmamız gerektiğini açık biçimde ortaya koyuyor. Kaynakların verimli kullanımı, israfın önlenmesi ve sıfır atık yaklaşımı bu çerçevenin en önemli başlıkları arasında yer alıyor.

Ancak sürdürülebilirliğin arkasındaki en kritik meselelerden biri yönetişimdir. Yönetişim; yönetme yetkisinin paylaşılması, karar süreçlerinin tek merkezden çıkıp topluluğun geneline yayılması anlamına gelir. Gücün paylaşılmasıyla birlikte, topluluğun her bir üyesi karar süreçlerinde söz sahibi olur.

Bu noktada karşımıza çıkan önemli yaklaşımlardan biri sosyokrasi, yani dinamik yönetişim modelidir. Sosyokrasi, çemberler ve roller üzerinden işleyen; bu yapıların zaman içinde değişebildiği, gelişebildiği esnek bir sistem sunar. Kökeni 19. yüzyıla uzanan bu kavram, sosyoloji ve demokrasi düşüncelerinin birleşiminden doğmuştur.

İlk uygulamaları Hollanda’da, özellikle aile şirketlerinde görülmüştür. Bir elektrik şirketinde yönetim aracı olarak kullanılan sosyokrasi, çalışan verimliliğini artırmış, aidiyet duygusunu güçlendirmiştir. Şirketin büyüme oranı belirgin şekilde yükselirken, çalışan sirkülasyonunun da azaldığı gözlemlenmiştir. Bu deneyimler, modelin Avrupa genelinde yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır.

Türkiye’de sosyokrasi kavramı son yıllarda daha görünür hale gelmiştir. Özellikle eğitim ve sivil toplum alanında yapılan çalışmalar, bu modelin tanınmasına katkı sağlamıştır. Kavramın anlaşılması ve uygulanabilirliğinin artması için çeşitli yayınlar hazırlanmış, çember yapıları, roller, rıza ile karar alma süreçleri ve çift bağlantı gibi temel unsurlar detaylı şekilde ele alınmıştır.

Benim için sosyokrasiyle tanışma ve bu alanda çalışma süreci, yalnızca teorik bir ilgi değil, aynı zamanda doğrudan katkı sunduğum bir alan oldu. 2023 yılında Türkçeye kazandırılan “Many Voices One Song: Sociocracy” kitabının çeviri sürecinde yer aldım. Cihan Koral ile birlikte çalıştığımız bu süreçte, özellikle kavramların Türkçeleştirilmesine yoğunlaştık. Örneğin “leader” kavramını doğrudan “lider” olarak çevirmek yerine “öncü” ifadesini tercih ettik. Bu tür dokunuşların, sosyokrasinin Türkiye’de daha doğru anlaşılmasına katkı sağladığını düşünüyorum.

Sosyokrasi, yalnızca bir yönetim modeli değil; aynı zamanda sürdürülebilirliğe hizmet eden güçlü bir araçtır. Toplulukların kalıcılığını artırması, sorumluluk paylaşımını güçlendirmesi ve gönüllü yönetimini daha etkin hale getirmesi nedeniyle dünya genelinde giderek daha fazla tercih edilmektedir.

Türkiye’de sosyokrasinin yaygınlaşması için yürütülen çalışmaların bir parçası olarak, Cihan Koral ile birlikte Sosyokrasi Türkiye oluşumunun kurulmasına öncülük ediyoruz. Bu yapıyı da yine sosyokrasi ilkeleriyle yöneterek daha fazla insana ulaşmayı hedefliyoruz. Aynı zamanda sosyokrasiyi kullanan topluluklar arasında bir ağ oluşturma işlevi görmesini amaçlıyoruz.

Saha çalışmalarında da bu yaklaşımın karşılığını görmek mümkün. Giresun’da Yaşayan Kentler Çevre ve Rekreasyon Derneği tarafından düzenlenen bir atölyede kolaylaştırıcı olarak yer aldım. Dernek yöneticilerinden akademisyenlere, kooperatif temsilcilerinden gönüllülere kadar geniş bir katılım vardı. Katılımcıların ilgisi ve sürece dahil oluş biçimi, sosyokrasinin Türkiye’de ne kadar güçlü bir karşılık bulabileceğini açıkça gösterdi.

Bugün sürdürülebilirlik denildiğinde sıkça karşımıza çıkan ESG yaklaşımının “G” yani yönetişim boyutu, bu tartışmanın merkezinde yer alıyor. Çevresel ve sosyal hedeflerin hayata geçebilmesi, güçlü bir yönetişim modeliyle mümkün. Sosyokrasi de bu noktada önemli bir alternatif sunuyor.

Özellikle aile şirketlerinde, karar süreçlerinin daha kapsayıcı hale getirilmesi ve kurumsal sürdürülebilirliğin sağlanması açısından sosyokratik yönetim anlayışının önceliklendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Aynı şekilde sivil toplum kuruluşları ve kooperatifler de bu modele giderek daha fazla ilgi göstermektedir.

Sonuç olarak, sürdürülebilir bir gelecek arayışında yalnızca neyi koruyacağımızı değil, nasıl yöneteceğimizi de konuşmak zorundayız. Sosyokrasi, bu soruya verilen güçlü yanıtlardan biri olarak öne çıkıyor. Katılımcı, şeffaf ve esnek yapısıyla, hem kurumlar hem de topluluklar için yeni bir yol haritası sunuyor.

Sürdürülebilir hareketler içinde sosyokrasiyi ele alarak bir farkındalık oluşturmaya çalıştım. Bu alanda derinleşmek isteyenler için paylaşacak, yönlendirecek çok sayıda deneyim ve kaynak bulunduğunu da özellikle belirtmek isterim.

Instagram’da “sosyokrasi” sayfasını takip etmeyi unutmayın.