Köşe yazısına dönüşen her yazının mutlaka bir hikâyesi vardır. Bu yazının hikâyesini ise ÇETA Derneği olarak üç yıldır gerçekleştirdiğimiz yeşil iftarlar oluşturmaktadır. Yazının duygusal arka planına geçmeden önce, Ramazan ile bizi “yeşil iftar” fikrine bağlayan teorik zemine de kısaca değinmek gerekir.

Ramazan ayı, dini kimliğinin ötesinde bireylerin tüketim alışkanlıklarını yeniden değerlendirmelerine imkân tanıyan önemli bir sosyal ve kültürel dönemdir. Oruç, yalnızca fiziksel bir şekilde gerçekleştirilen bir ibadet değildir; aynı zamanda ölçülülük, israfın azaltılması ve paylaşım kültürünün güçlendirilmesi gibi değerleri de teşvik etmektedir. Bu yönüyle Ramazan ayının temel ilkeleri, sürdürülebilir tüketim ve çevre dostu yaşam pratikleri ile önemli ölçüde örtüşmektedir.

Sürdürülebilir tüketim literatüründe bireylerin kaynakları bilinçli kullanmaları, gereksiz tüketimden kaçınmaları ve çevresel etkisi düşük ürünleri tercih etmeleri önemli bir davranış biçimi olarak ele alınmaktadır. Bu yaklaşım, özellikle Birleşmiş Milletler tarafından geliştirilen Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri kapsamında yer alan “sorumlu üretim ve tüketim” hedefiyle (SKH 12) de doğrudan ilişkilidir

Ramazan ayında iftar sofralarının planlanması ve tüketim pratikleri, sürdürülebilir yaşam açısından önemli bir fırsat alanı oluşturmaktadır. Bu bağlamda ortaya çıkan “yeşil iftar” kavramı; gıda israfının azaltılması, yerel ve mevsimsel ürünlerin tercih edilmesi, tek kullanımlık plastiklerin kullanımının azaltılması ve çevre dostu alternatiflerin yaygınlaştırılması gibi uygulamaları içermektedir. Bu yaklaşım hem çevresel sürdürülebilirliği desteklemekte hem de bireylerin çevre bilincinin gelişmesine katkı sağlamaktadır.

Çevre etiği perspektifinden değerlendirildiğinde doğanın korunması ve doğal kaynakların gelecek nesiller için sürdürülebilir şekilde kullanılması ilkesi, birçok dini ve kültürel gelenekte olduğu gibi İslam düşüncesinde de önemli bir yer tutmaktadır. Bu nedenle Ramazan ayı, bireylerin sadece manevi değil aynı zamanda ekolojik sorumluluklarını da yeniden hatırlamaları açısından önemli bir toplumsal fırsat sunmaktadır.

Sonuç olarak Ramazan ayının teşvik ettiği ölçülülük, paylaşım ve israfı önleme değerleri ile sürdürülebilir tüketim yaklaşımı arasında güçlü bir kavramsal ilişki bulunmaktadır. Yeşil iftar uygulamaları ise bu ilişkiyi pratik düzeyde görünür kılarak bireylerin çevreye duyarlı davranış geliştirmelerine katkı sağlayan önemli bir sosyal inovasyon örneği olarak değerlendirilebilir.

Literatürdeki bilgilerle şekillenen bu arka plan doğrultusunda ÇETA, çevre üzerindeki etkileri irdeleyen ve çevre alanında doğrudan aktivizm yapmadan sürdürülebilirlik vizyonunu ortaya koymaya çalışan bir dernek olarak “yeşil iftar” fikrini hayata geçirmiştir. İlk uygulama dernek merkezimizin bulunduğu Ankara’da Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ)’nde gerçekleştirilmiş, ardından 2025 yılında Çukurova Üniversitesi’nde ve 2026 yılında ise İstanbul Ticaret Üniversitesi’nin Sürdürülebilirlik Topluluğu’nda yer alan gençlerle birlikte uygulanmıştır. Özellikle bu son iftarda gençlerle bir vizyon paylaşımı yapılırken, özellikle cam pipetlerin hediye edilmesiyle gençlere yeni bir çevreci davranış kazandırılması için çaba sarf edilmiştir. Tek kullanımlık plastik pipetler doğada yüzlerce yıl kalabilmekte ve özellikle deniz canlıları için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Cam pipet ise yeniden kullanılabilir, doğa dostu ve sürdürülebilir bir alternatiftir.

2022 yılında doktora tezimi yeşil girişimcilik alanında hazırlarken Almanya’da bir grup Müslüman gencin bu bağlamda gerçekleştirdiği uygulamalar, Türkiye’de yeşil iftar hayalimin şekillenmesine ilham verdi. Bu fikri sivil toplumdaki genç arkadaşlarımla paylaştığımda ise Müslüman bireylerin çevreye karşı sorumluluğu ve gelecek nesillerin haklarını koruma bilinci çerçevesinde yeşil iftarın dünyaya yayılması ve bir kültüre dönüşmesi gerektiği düşüncesi güçlü bir şekilde karşılık buldu. Bu doğrultuda da özellikle ÇETA Derneği’nde yer alan tüm gönül(lü)daşlarıma teşekkür ediyorum.

Her yıl attığımız bu adımların hem kültürel hem de bilimsel yönlerini ele alabilmek ve gerektiğinde uluslararası ölçekte bir yapıya dönüşmesini sağlamak en önemli hedeflerimizden biridir. Bu hedefimizin bir arzu ile gerçekleşeceğine dair inancımız bugün çok daha güçlüdür.  Çünkü, Türkiye’nin COP31 sürecine ev sahipliği yapacak olması ve Sayın Emine Erdoğan’ın 2017 yılında öncülük ettiği Zero Waste Project Turkey’nin uluslararası görünürlük kazanmış olması bu motivasyonu güçlendirmektedir.

Bu yıl “yeşil iftar” programımızın hayata geçmesinde etkili olan bir diğer unsur ise iftarın organizasyonunda büyük emeği bulunan ve geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiğimiz iftar sonrasında yaptığımız istişarelerde tez konusunun örneklemi olacağımızı konuştuğumuz sevgili Kaan Mete olmuştur. Yazacağı yüksek lisans tezinin başlığı “Sivil Toplum Kuruluşlarında Döngüsel Ekonomi Çalışmalarının Çevre, Enerji ve Toplum Araştırmaları (ÇETA) Derneği Yeşil İftar Uygulamalı Örneği”dir. Çevre alanında bilimsel bir çalışmaya dönüşen bu emekleri de gelecek yıl hep birlikte okuyor olacağız. Bilimsel çalışmalara dönen sivil toplum çalışmalarının parçası olmak ise gönüllülüğün hayat şiarımız olması gerektiğini de gözler önüne sermektedir.

Kısacası yeşil iftar ile insanlığa yeni bir kimlik aktarıyor; dahası bu iftarlar aracılığıyla yalnızca bir yemek paylaşımı değil, doğayla barışık bir geleceğe yönelik bir manifesto çağrısı yapıyoruz. Bu manifestonun köklerinde ise Araf Suresi 31. ayetin güçlü mesajı yer almaktadır:

“…Yiyin, için fakat israf etmeyin. Şüphesiz O, israf edenleri sevmez.”

2026 Ramazan’ına bu değerlerle veda ederken, gelecek yıl yeşil iftarların uluslararası bir çerçevede yaygınlaşacağı umudunu sizlerle paylaşmak isterim. Ayrıca bu fikrin hayata geçmesinde ÇETA Derneği’nin yanı sıra bu yıl sponsorlukta bulunan Kupa Bonita ve Bulvar Cafe’ye de teşekkür etmek gerekir.