Ortadoğu bir kez daha yüksek gerilimli bir güvenlik krizinin merkezinde yer alıyor. Son dönemde tırmanan İran-İsrail gerilimi ve bu süreçte ABD’nin de farklı boyutlarda sürece dahil olması, bölgedeki çatışmaları sadece askeri bir mücadele olmaktan çıkararak çok daha geniş bir krizin parçası hâline getirmiştir.

Ancak bu krizin en az konuşulan boyutlarından biri, savaşın çevresel ve insani altyapılar üzerinde yarattığı tahribattır. Özellikle petrol rafinerilerinin, yakıt depolarının ve su altyapısının hedef alınması, savaşın “görünmeyen cephesi”nin doğa ve sivil yaşam olduğunu göstermektedir.

Petrol Yangınlarının Görünmeyen Etkileri

Son haftalarda İran’da petrol depoları ve rafineri tesislerine yönelik saldırılar, yalnızca askeri stratejinin bir parçası olarak değil, aynı zamanda ciddi çevresel sonuçlar doğuran bir gelişme olarak dikkat çekmektedir.

Rafineri ve petrol depolarının vurulması sonucunda meydana gelen büyük yangınlar, günlerce süren yoğun duman bulutlarının oluşmasına neden olmuş; atmosfere yüksek miktarda toksik gaz ve partikül madde yayılmıştır.

Yanmakta olan petrol ürünleri; kükürt dioksit, azot oksitler ve ince partikül maddeler gibi insan sağlığı için son derece zararlı kimyasalların havaya karışmasına yol açmaktadır. Bu durum özellikle büyük şehirlerde yaşayan milyonlarca insan için ciddi bir sağlık riski oluşturmaktadır.

Toprak ve Su Kaynaklarına Uzanan Tehdit

Petrol yangınlarının çevresel etkileri yalnızca hava kirliliği ile sınırlı değildir. Bu tür tesislerde meydana gelen patlamalar ve yangınlar sonucunda petrol türevleri toprağa ve yeraltı su kaynaklarına karışabilmektedir.

Bu durum uzun süreli ekolojik hasarlara yol açabilir. Tarım alanlarının kirlenmesi, su kaynaklarının zarar görmesi ve ekosistemlerin bozulması gibi etkiler savaşın bitmesinden sonra bile yıllarca sürebilecek çevresel krizler yaratmaktadır.

Nitekim modern savaşların en ağır miraslarından biri, çoğu zaman görünmeyen ancak uzun vadede toplumları derinden etkileyen çevresel tahribattır.

Su Altyapısının Hedef Alınması

Çatışmanın çevresel boyutunu daha da kritik hâle getiren gelişmelerden biri ise su altyapısının hedef alınmasıdır.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, ABD’nin Hürmüz Boğazı girişinde yer alan Qeshm Adası’ndaki bir deniz suyu arıtma tesisini hedef aldığını açıklamış ve bu saldırının doğrudan sivillerin yaşam kaynaklarını etkilediğini belirtmiştir.

Yapılan açıklamalara göre saldırı sonucunda yaklaşık 30 köyün içme suyu temini kesintiye uğramış ve bölgede yaşayan sivil nüfus ciddi bir su krizi ile karşı karşıya kalmıştır.

Savaşın Yeni Hedefleri: Enerji ve Su

Su arıtma tesisleri özellikle Körfez bölgesinde hayati bir role sahiptir. Kurak iklim koşulları nedeniyle birçok yerleşim, içme suyunu deniz suyunun arıtılması yoluyla elde etmektedir.

Bu nedenle bu tür tesislere yönelik saldırılar yalnızca bir altyapı hedefinin vurulması anlamına gelmez. Aynı zamanda insanların en temel yaşam hakkı olan suya erişiminin kesintiye uğraması anlamına gelir.

Uluslararası insancıl hukuk sivil altyapıların korunmasını açıkça öngörmesine rağmen modern savaşlarda enerji ve su altyapılarının giderek daha fazla hedef hâline geldiği görülmektedir.

Çevresel Etkiler Sınır Tanımıyor

Enerji ve su altyapısına yönelik saldırılar, savaşın doğrudan askeri alanın dışına taşındığını göstermektedir.

Bu tür hedefler ekonomik baskı yaratmak ve lojistik kapasiteyi zayıflatmak amacıyla tercih edilse de ortaya çıkan sonuçlar çoğu zaman sivil nüfus ve çevre üzerinde yıkıcı etkiler bırakmaktadır.

Petrol rafinerilerinin vurulmasıyla ortaya çıkan yangınlar ve toksik gazlar yalnızca bulunduğu bölgeyi değil, rüzgâr ve atmosferik hareketler aracılığıyla daha geniş coğrafyaları da etkileyebilmektedir. Bu durum savaşın çevresel etkilerinin sınır tanımadığını ortaya koymaktadır.

Savaşın İklim Kriziyle Kesişimi

Bugün Ortadoğu’da yaşanan gelişmeler bize önemli bir gerçeği yeniden hatırlatmaktadır: Modern savaşlar artık yalnızca cephe hatlarında yaşanmamaktadır.

Enerji hatları, su kaynakları, limanlar ve sanayi tesisleri yeni savaş alanları hâline gelmiştir. Bu da savaşların etkisinin yalnızca askeri kayıplarla ölçülemeyeceğini göstermektedir.

Çevresel yıkım, su krizleri ve halk sağlığı sorunları savaşın uzun vadede en ağır bedellerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Özellikle petrol tesislerinin vurulmasıyla ortaya çıkan büyük yangınların atmosfere yaydığı sera gazları, küresel iklim krizi açısından da dikkat çekici bir boyut taşımaktadır.

Büyük petrol yangınları milyonlarca ton karbondioksit salınımına neden olabilir. Bu da savaşların iklim değişikliği üzerindeki dolaylı etkilerini gündeme getirmektedir.

Dolayısıyla Ortadoğu’daki çatışmalar yalnızca bölgesel bir güvenlik sorunu değil, aynı zamanda küresel çevre güvenliği meselesi olarak da değerlendirilmelidir.

Uluslararası Toplum Ne Yapmalı?

Ortaya çıkan tablo, uluslararası toplumun savaşların çevresel boyutunu daha güçlü şekilde ele alması gerektiğini göstermektedir.

Bu noktada ise politika önerileri geliştirmek gerekir:

• Çevresel altyapının uluslararası koruma statüsü güçlendirilmelidir.
• Savaşların çevresel etkileri uluslararası hukukta daha net tanımlanmalıdır.
• Bölgesel çevre güvenliği mekanizmaları kurulmalıdır.

Bu bağlamda atılacak adımların komşu ülkeler ve onların çevresel faaliyetleri üzerinde de olumlu etkiler yaratacağı açıktır.

Devletler el birliği ile bu konuda çaba sarf etmelidir. Aksi hâlde küresel çevre krizleri hakkında konuşmanın bir anlamı kalmayacaktır.

Kısacası bu savaş denkleminde uluslararası toplum yeni savaş dinamiklerini dikkate almazsa, gelecekteki çatışmalar yalnızca ülkeleri değil, aynı zamanda gezegenin ekolojik dengesini de derinden sarsacaktır.