Türkiye’nin tarım toprakları uzun süredir ciddi bir yorgunluk içinde. Birçok bölgede organik madde oranı düşüyor, verim kaybı artıyor, üretici ise hem iklim baskısıyla hem de yükselen girdi maliyetleriyle mücadele ediyor.

Tam da böyle bir dönemde, Afşin-Elbistan havzasında bulunan leonardit kaynakları yeniden ve daha dikkatli biçimde tartışılmayı hak ediyor.

Çünkü leonardit, tarımda humik ve fulvik asit kaynağı olarak değerlendirilen, toprağın organik madde yapısını destekleyebilen önemli bir doğal materyal. Elbette tek başına bütün tarım sorunlarını çözecek sihirli bir kaynak değildir. Ancak doğru işlenmesi, bilimsel standartlarla değerlendirilmesi ve çiftçiye erişilebilir biçimde sunulması halinde, toprak sağlığı açısından önemli bir katkı sağlayabilir.

Burada sorulması gereken soru şudur:

Afşin-Elbistan havzasındaki leonardit potansiyeli, toprağın organik madde açığını azaltma ve tarımsal verimliliği destekleme açısından değer taşıyorsa, bu kaynak neden bugüne kadar tarım politikalarının merkezinde yeterince yer bulmadı?

Neden bu bölge yalnızca enerji politikaları üzerinden konuşuldu?

Neden toprağa katkı sunabilecek bir kaynak, tarımsal ıslah, organik madde yönetimi ve çiftçi destekleri açısından daha güçlü bir stratejiye dönüştürülemedi?

Bugün dünya tarımı, humik ve fulvik asitlerin toprak sağlığındaki rolünü daha fazla konuşuyor. Gelişmiş ülkeler, organik madde kaybı yaşayan tarım alanlarını iyileştirmek için ciddi kaynaklar ayırıyor. Türkiye ise kendi doğal potansiyelini daha planlı, daha bilimsel ve daha bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmek zorunda.

Afşin ve Elbistan yalnızca iki ilçe değildir. Bu havza, Türkiye’nin enerji politikaları kadar tarım politikaları açısından da dikkatle ele alınması gereken stratejik bir alandır.

Yıllardır bölge daha çok termik santraller, linyit sahaları, hava kirliliği tartışmaları ve enerji üretimi üzerinden gündeme geldi. Oysa aynı coğrafyada, toprağın iyileştirilmesine katkı sunabilecek leonardit gibi bir kaynağın varlığı da en az enerji başlığı kadar önemlidir.

Burada mesele geçmişe dönük bir suçlu aramak değil; bugünden sonra doğru bir kamu politikası oluşturup oluşturamayacağımızdır.

Kim kazandı, kim kaybetti sorusundan önce şu sorulara yanıt aranmalıdır:

Toprak sağlığı bu süreçte yeterince dikkate alındı mı?

Çiftçinin ihtiyacı olan doğal toprak düzenleyiciler konusunda yeterli yerli kaynak stratejisi kuruldu mu?

Bölge halkının yaşam kalitesi, tarımsal potansiyel ve çevresel etkiler birlikte değerlendirildi mi?

Afşin-Elbistan havzası, yalnızca enerji üretim alanı olarak mı görüldü; yoksa tarımsal kalkınma açısından da bütüncül biçimde ele alındı mı?

Bugün Anadolu’nun birçok köyünde çiftçi gübre maliyetleri altında eziliyor. Topraklar yoruluyor, verim düşüyor, üretici borçla ayakta durmaya çalışıyor. Aynı üreticinin ihtiyacı olan organik madde desteği konusunda ise yerli kaynakların daha etkili kullanılması büyük önem taşıyor.

Leonardit bu noktada ciddi bir fırsat olabilir.

Ancak bu fırsatın gerçekten çiftçiye ve toprağa katkı sağlaması için üç temel şart vardır:

Birincisi, leonardit kaynakları bilimsel analizlerle sınıflandırılmalı ve kalite standartları netleştirilmelidir.

İkincisi, bu kaynaklar yalnızca ticari ürün olarak değil, toprak sağlığı politikalarının bir parçası olarak değerlendirilmelidir.

Üçüncüsü, Afşin-Elbistan havzası enerji, çevre, tarım ve halk sağlığı boyutlarıyla birlikte ele alınmalıdır.

Bu ülkenin toprağı, yalnızca ithal çözümlerle değil; kendi öz kaynaklarını doğru kullanarak da ayağa kalkabilir. Fakat bunun için doğal kaynakları kısa vadeli bakışla değil, uzun vadeli kamu yararıyla değerlendirmek gerekir.

Leonardit toprağa hayat verebilecek bir kaynaktır. Toprağın organik madde yapısını destekleyebilir, bitki besin maddelerinin alımını iyileştirebilir, su tutma kapasitesine katkı sunabilir ve verimlilik açısından destekleyici rol oynayabilir.

Elbette her leonardit aynı kalitede değildir. Her ürün aynı sonucu vermez. Bilimsel analiz, doğru işleme, uygun doz ve doğru uygulama yöntemi şarttır. Ancak bu gerçek, Afşin-Elbistan’daki potansiyelin daha ciddi biçimde değerlendirilmesi gerektiği gerçeğini değiştirmez.

Bugün yapılması gereken, bu havzaya yalnızca enerji penceresinden bakmayı bırakmaktır.

Afşin-Elbistan; enerji üretimi, çevre etkileri, tarım potansiyeli, toprak ıslahı, halk sağlığı ve bölgesel kalkınma başlıklarıyla birlikte ele alınmalıdır. Eğer Türkiye gerçekten tarımsal bağımsızlık, sürdürülebilir üretim ve toprak sağlığı konusunda yeni bir yol arıyorsa, kendi kaynaklarını daha akıllı kullanmak zorundadır.

Toprak kaybedilirse yalnızca verim değil, gelecek de kaybedilir.

Bu nedenle Afşin-Elbistan için bugün sorulması gereken en temel soru şudur:

Türkiye’nin tarım topraklarını güçlendirebilecek önemli bir doğal kaynak potansiyeli varken, bu potansiyeli tarımın, çiftçinin ve toprağın hizmetine sunacak kapsamlı bir strateji neden hâlâ yeterince güçlü biçimde kurulmadı?

Bu soru, suçlama değil; kamu yararı adına yapılması gereken bir çağrıdır.

Afşin-Elbistan’ın altındaki değer yalnızca enerjiyle ölçülemez. Bu havzanın gerçek değeri, toprağa, üreticiye ve gelecek nesillere sağlayacağı faydayla birlikte düşünülmelidir.