Şifalı Bitkiler Masada mı Öğrenilir, Dağda mı?

Son yıllarda Türkiye'de şifalı bitkiler sektörü hızla büyüyen bir alan haline geldi. Televizyonlarda, sosyal medya platformlarında ve internet sitelerinde her gün yeni bir ürün, yeni bir uzman ve yeni bir mucize vaat karşımıza çıkıyor. Kimi zaman akademik unvanların gölgesinde, kimi zaman dikkat çekici ambalajların cazibesinde, bitkilerin gerçek hikâyesi görünmez hale geliyor.

Peki gerçekten neyi biliyoruz?

Çakşır bitkisinin yılın hangi döneminde en yüksek etken madde düzeyine ulaştığını biliyor muyuz?

Defne yaprağından elde edilen uçucu yağ ile defne tohumundan elde edilen yağ arasındaki farkı gerçekten tanıyor muyuz?

Mersin yaprağının aromatik karakterini ve içerdiği uçucu yağ bileşenlerini biliyor muyuz?

Kantaronun hangi yağ içerisinde, hangi sıcaklıkta ve hangi koşullarda bekletildiğinde kaliteli bir maserat oluşturduğunu biliyor muyuz?

Kekiğin onlarca türü arasındaki kimyasal ve biyolojik farklılıkları ayırt edebiliyor muyuz?

Taş nanesinin hangi dönemde ve hangi amaçla toplandığını biliyor muyuz?

Sedir ağacının hangi dağların sembolü olduğunu, köknarın hangi canlılara ve hangi bitkilere yaşam alanı sunduğunu biliyor muyuz?

Şifalı bitkilerin gerçek adresi neresidir? Karadeniz'in sisli ve nemli yamaçları mı, Akdeniz'in güneşle yoğrulmuş dağları mı?

Bu soruların cevapları çoğu zaman laboratuvar masalarında değil; dağlarda, ovalarda, yaylalarda ve o coğrafyada yaşayan insanların biriktirdiği tecrübede saklıdır.

Elbette bilimsel analizler son derece değerlidir. Bitkilerin içerdiği bileşenleri anlamak, güvenli kullanım sınırlarını belirlemek ve etkinliklerini araştırmak açısından vazgeçilmezdir. Ancak bir bitkiyi yalnızca laboratuvar sonuçlarıyla tanımlamak da yeterli değildir.

Çünkü bir bitkinin hikâyesi analiz raporunda başlamaz.

Rakımı, yetiştiği toprak yapısı, aldığı güneş miktarı, yağış düzeni, toplandığı dönem, kurutma yöntemi ve işlenme şekli; o bitkinin kalitesini ve karakterini doğrudan etkiler. Bu gerçekler bilinmeden yapılan her değerlendirme eksik kalmaya mahkûmdur.

Bugün bazı çevreler binlerce kilometre uzaklıktan gelen hammaddeleri parlak ambalajlara yerleştirerek büyük vaatlerde bulunuyor. Bazıları bilimsel unvanlarını bir pazarlama aracına dönüştürüyor. Bazıları ise insanların manevi ve kültürel değerlerini ticari bir zemine taşıyor.

Oysa fitoterapinin özü bundan çok daha farklıdır.

Gerçek fitoterapi; toprağı tanımaktır.

Bitkiyi tanımaktır.

Onu yetiştiren insanı tanımaktır.

Yaşadığı coğrafyayı tanımaktır.

Bir köknar ağacının gölgesinde geçirilen birkaç saat, bazen onlarca kitapta bulunamayacak kadar değerli bilgiler sunabilir. Çünkü doğa yalnızca gözlemlenmez; yaşanır, hissedilir ve zaman içinde öğrenilir.

Şifalı bitkiler konusunda söz söylemek isteyen herkesin önce sahaya inmesi gerekir. Bitkinin yetiştiği coğrafyayı görmesi, onu farklı mevsimlerde izlemesi, kokusunu duyması, dokusunu hissetmesi ve toprağına dokunması gerekir.

Çünkü doğa, uzaktan bakılarak anlaşılmaz.

Doğa okunur.

Ama bu okuma masa başında değil, dağ başında yapılır.

Ve unutulmamalıdır ki şifanın peşinde olanlar için en büyük unvan; diplomanın, kartvizitin ya da ekranların verdiği unvan değil, toprağın, emeğin ve tecrübenin kazandırdığı unvandır.