Türkiye’den Gönderilen Asma Yapraklarında Pestisit Alarmı: Limit 50 Kat Aşıldı

Türkiye’den İtalya’ya gönderilen salamura asma yapraklarında, izin verilen seviyenin yaklaşık 50 katı ditiyokarbamat grubu pestisit kalıntısı tespit edildi. Avrupa Birliği’nin Gıda ve Yem İçin Hızlı Alarm Sistemi’ne yapılan bildirim sonrasında söz konusu sevkiyatın Türkiye’ye geri gönderilmesine karar verildi.

Açıklanan laboratuvar sonucuna göre üründeki ditiyokarbamat miktarı 2,5 ± 0,23 miligram/kilogram olarak ölçüldü. Ürün için geçerli azami kalıntı limiti ise 0,05 miligram/kilogram seviyesinde bulunuyor. Ölçümün merkez değeri esas alındığında, tespit edilen kalıntı miktarı yasal sınırın yaklaşık 50 katına ulaşıyor.

İtalya’nın Asma Yaprağı Bildiriminde Ne Tespit Edildi?

İtalya tarafından 23 Temmuz 2026 tarihinde yapılan bildirim, Türkiye menşeli salamura asma yaprağı sevkiyatını kapsıyor. Yapılan analizlerde ditiyokarbamat grubu pestisit kalıntısının izin verilen seviyenin önemli ölçüde üzerinde olduğu belirlendi.

Bildirimde öne çıkan veriler şöyle:

Ürün: Salamura asma yaprağı
Menşe ülke: Türkiye
Bildirimi yapan ülke: İtalya
Tespit edilen madde: Ditiyokarbamatlar
Ölçülen miktar: 2,5 ± 0,23 miligram/kilogram
Yasal sınır: 0,05 miligram/kilogram
Alınan önlem: Ürünün Türkiye’ye geri gönderilmesi

Kamuya açıklanan bilgilerde ürünün markası, üreticisi, parti numarası ve hangi bölgeden gönderildiğine ilişkin ayrıntılar yer almıyor. Bu nedenle bildirimin Türkiye’de satılan bütün salamura yaprakları kapsadığı şeklinde yorumlanması doğru değil.

Ürün Türkiye’de Piyasaya Sürüldü Mü?

Mevcut bildirim, Türkiye’den İtalya’ya gönderilen belirli bir ihracat sevkiyatıyla ilgili. Açıklanan bilgilerde söz konusu ürünün Türkiye’de market, pazar veya internet üzerinden satışa sunulduğuna ilişkin bir veri bulunmuyor.

Ayrıca Türkiye genelini kapsayan bir toplatma kararı, belirli bir marka duyurusu veya parti numarası açıklanmış değil. Bu nedenle “İtalya’dan dönen ürünler Türkiye’de satışa sunulacak” şeklindeki iddiaları destekleyen doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Geri gönderme kararı verilen ürünün Türkiye’ye ulaşmasının ardından ne yapılacağı; resmî kontroller, ürünün izlenebilirlik kayıtları ve ulusal mevzuat çerçevesindeki işlemlerle belirlenecek.

Ditiyokarbamat Nedir?

Ditiyokarbamatlar, başta bağcılık olmak üzere farklı tarım alanlarında mantar hastalıklarına karşı kullanılan fungisitlerin oluşturduğu bir pestisit grubudur.

Laboratuvar analizlerinde “ditiyokarbamat” şeklinde açıklanan sonuç, her zaman tek bir tarım ilacını ifade etmez. Mancozeb, maneb, metiram, propineb, thiram veya ziram gibi farklı etken maddeler analiz sonucuna katkı sağlayabilir.

Bu nedenle yalnızca toplam ditiyokarbamat değerine bakılarak üründe hangi tarım ilacının kullanıldığını kesin biçimde söylemek mümkün değildir. Etken maddenin ve uygulama kaynağının belirlenebilmesi için üretim kayıtlarıyla daha ayrıntılı laboratuvar incelemelerinin değerlendirilmesi gerekir.

Yasal Sınırın 50 Kat Aşılması Ne Anlama Geliyor?

Azami kalıntı limiti, bir gıdanın üzerinde veya içinde bulunmasına hukuken izin verilen en yüksek pestisit kalıntısı seviyesidir. Avrupa Birliği’nde bu limitler; iyi tarım uygulamaları, toksikolojik veriler, günlük kabul edilebilir alım miktarı ve kısa süreli maruziyet değerlendirmeleri dikkate alınarak belirleniyor.

Limitin aşılması, ürünün mevzuata uygun olmadığını ve piyasaya sunulmadan önce işlem yapılması gerektiğini gösterir. Ancak “yasal sınırın 50 katı” ifadesi tek başına, ürünü tüketen herkesin anında zehirleneceği anlamına gelmez.

Sağlık riski değerlendirilirken şu unsurlar birlikte incelenir:

Tespit edilen etken maddenin türü, tüketilen ürün miktarı, tüketim sıklığı, kişinin vücut ağırlığı, yaşı, sağlık durumu ve pestisite ne kadar süreyle maruz kaldığı.

Bununla birlikte limitin bu ölçüde aşılması, üretim ve ihracat zincirinde önemli bir uygunsuzluğa işaret ediyor ve ürünün tüketiciye ulaşmasının engellenmesini gerektiriyor.

Asma Yaprağında Pestisit Riski Neden Daha Fazla Gündeme Geliyor?

Asma yaprağı, üzümden farklı olarak doğrudan yaprağın kendisinin tüketildiği bir tarım ürünü. Bağ hastalıkları ve zararlılarıyla mücadelede kullanılan bazı ilaçlar yaprak yüzeyine uygulanıyor.

Yaprağın geniş yüzeyi kalıntıların tutulmasına neden olabiliyor. Özellikle ilaçlamadan sonra gerekli bekleme süresine uyulmadan yaprakların toplanması, yanlış doz kullanılması, ruhsatsız ürün uygulanması veya üzüm için kullanılan ilaçların yaprak hasadı dikkate alınmadan uygulanması kalıntı riskini artırabiliyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı da asma yaprağında zaman zaman zirai ilaç kalıntısı tespit edildiğini belirterek üreticilere; ilaçları etiket dozunda kullanmaları, yasaklı ve ruhsatsız ürünlerden kaçınmaları, ilaçlama ile hasat arasındaki bekleme süresine uymaları ve mümkün olduğunda ilaçlamayı yaprak hasadından sonra gerçekleştirmeleri çağrısında bulunuyor.

Türkiye’deki Araştırma Ne Gösteriyor?

Türkiye’de 2022 ve 2023 yıllarında toplanan 766 salamura asma yaprağı örneğinin incelendiği bilimsel araştırmada, 180 örnekte en az bir pestisit kalıntısı tespit edildi. Bu oran örneklerin yaklaşık yüzde 23,5’ine karşılık geliyor.

Araştırmadaki her kalıntı tespiti yasal limit aşımı anlamına gelmiyor. Ancak çalışma, asma yaprağı üretiminde pestisit kullanımının yakından takip edilmesi ve üreticilere yönelik eğitimlerin güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Araştırma sonuçları bütün salamura yaprakların güvensiz olduğunu göstermiyor. Çalışmanın asıl işaret ettiği konu, üretimden hasada ve salamura işleminden satışa kadar uzanan zincirde izlenebilirlik ve doğru tarım ilacı kullanımının önem taşıması.

Salamura İşlemi Pestisit Kalıntısını Yok Eder Mi?

Salamura işlemi, bol suyla yıkama ve kısa süreli haşlama bazı yüzey kalıntılarının azalmasına yardımcı olabilir. Ancak bu yöntemlerin bütün pestisitleri tamamen ortadan kaldıracağı garanti edilemez.

Özellikle bitkinin dokusuna geçen sistemik pestisitler, yalnızca yıkamayla tamamen uzaklaştırılamayabilir. Bu nedenle yüksek kalıntı içeren bir ürünü evde yıkamak, haşlamak veya uzun süre suda bekletmek ürünü kesin olarak güvenli hâle getiren bir yöntem değildir.

Gıda güvenliğinin temel şartı, ürünün daha tarladayken doğru tarım uygulamalarıyla üretilmesi ve hasattan önce gerekli bekleme sürelerine uyulmasıdır.

Tüketiciler Salamura Yaprak Alırken Nelere Dikkat Etmeli?

Tüketicilerin paniğe kapılarak bütün asma yapraklarını güvensiz kabul etmesi gerekmiyor. Ancak ürün satın alırken izlenebilirlik bilgilerine dikkat edilmesi önem taşıyor.

Ambalajlı ürünlerde şu bilgiler kontrol edilmeli:

Üretici veya ithalatçı bilgisi, işletme kayıt numarası, parti numarası, son tüketim veya tavsiye edilen tüketim tarihi, ambalaj bütünlüğü ve saklama şartları.

Açıkta satılan salamura yapraklarda ürünün üretildiği yer, salamuraya ne zaman basıldığı ve üreticinin kim olduğu bilinmeyebiliyor. Bu nedenle kaynağı belirsiz ve izlenebilirliği bulunmayan ürünler yerine, kayıtlı üreticilere ait ürünlerin tercih edilmesi daha güvenli bir seçenek olabilir.

Ambalajı şişmiş, kötü kokulu, küflenmiş, rengi olağan dışı şekilde değişmiş veya etiketi bulunmayan ürünler tüketilmemeli.

Evde Yaprak Sarma Hazırlarken Ne Yapılmalı?

Salamura yapraklar kullanılmadan önce temiz su altında tek tek yıkanmalı ve fazla tuzun uzaklaşması için su içinde bekletilmeli. Ürünün yapısına uygun şekilde kısa süreli haşlama uygulanabilir.

Ancak bu işlemler yalnızca hijyenin sağlanmasına, tuzun ve bazı yüzey kalıntılarının azaltılmasına yardımcı olur. Laboratuvar analizinde mevzuatın üzerinde pestisit bulunduğu belirlenen bir ürünü güvenli hâle getirdiği düşünülmemeli.

Kaynağı bilinmeyen veya hakkında resmî toplatma kararı bulunan bir ürün tüketilmemeli.

Şüpheli Ürünler Nereye Bildirilebilir?

Tüketiciler; etiketsiz, bozulmuş, izlenebilirlik bilgisi bulunmayan veya güvenilirliğinden şüphe ettikleri ürünleri Alo 174 Gıda Hattı üzerinden Tarım ve Orman Bakanlığına bildirebilir.

Resmî kontrollerde gerekli görülmesi durumunda üründen numune alınarak gıda kontrol laboratuvarlarında analiz yapılabiliyor. Mevzuata aykırılık tespit edilmesi hâlinde idari para cezası, ürüne el koyma, faaliyetin durdurulması veya ürünün piyasadan çekilmesi gibi tedbirler uygulanabiliyor.

Asma Yaprağı İhracatında Analiz Yapılıyor Mu?

Türkiye’den Avrupa Birliği’ne gönderilecek asma yapraklarında pestisit analizleri, yetkilendirilmiş ve akredite laboratuvarlar tarafından gerçekleştiriliyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı, Avrupa Birliği mevzuatı kapsamında asma yaprağı ihracatında pestisit analizi yapmaya yetkili kamu ve özel gıda kontrol laboratuvarlarının listesini 2026 yılında güncelledi.

Buna rağmen sınır kontrollerinde limit aşımının tespit edilmesi; numune alma, üretim kayıtları, ilaçlama bilgileri, parti takibi ve ihracat öncesi denetim süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

B-Reçete Sistemi Pestisit Kalıntısını Azaltabilir Mi?

Tarım ve Orman Bakanlığı, pestisit kullanımını kayıt altına almak ve kalıntı sorununu azaltmak amacıyla B-Reçete sisteminin Temmuz 2026’dan itibaren Türkiye genelinde uygulanacağını açıklamıştı.

Sistemle hangi üründe, hangi bitki koruma ürününün, ne miktarda ve ne zaman kullanıldığına ilişkin kayıtların daha sıkı takip edilmesi hedefleniyor. Bakanlık ayrıca 15 ilde kalıntı eylem planlarının uygulandığını bildirdi.

Sistemin etkili olabilmesi için yalnızca tarım ilacının satın alınmasının değil; uygulama dozu, hasat öncesi bekleme süresi, üretici kayıtları ve ürünün tarladan sofraya kadar izlenebilirliğinin de denetlenmesi gerekiyor.

Bütün Türkiye Menşeli Yapraklar Riskli Mi?

Hayır. İtalya’nın bildirimi belirli bir sevkiyat ve analiz edilen partiyle ilgili. Tek bir uygunsuz sevkiyat, Türkiye’de üretilen veya satılan bütün asma yapraklarının limit üzerinde pestisit içerdiğini göstermez.

Bununla birlikte asma yaprağında geçmiş yıllarda da benzer bildirimlerin yapılması, sorunun yalnızca bir ürüne indirgenmemesi ve üretim zincirindeki denetimlerin güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Gıda güvenliğinde en doğru yaklaşım; bütün ürünleri şüpheli ilan etmek değil, uygunsuz partileri izlenebilirlik sistemiyle belirlemek, piyasaya ulaşmalarını engellemek ve sorumlular hakkında gerekli işlemleri yapmak.