Türkiye Aynı Anda Neden Hem Sel Hem Kuraklık Yaşıyor?

Kuraklık, çoğu zaman yalnızca “yağmurun az yağması” olarak tanımlanır. Oysa günümüzde yaşanan kuraklıkların büyük bölümü, yağışın tamamen kesilmesinden değil, yağış rejiminin bozulmasından kaynaklanıyor. Bir bölgede yıllık toplam yağış miktarı normal sınırlar içinde kalsa bile, yağışın yıl içindeki dağılımı değiştiğinde ciddi kuraklık sorunları ortaya çıkabiliyor.

Yağış rejimi ne anlama geliyor?

Yağış rejimi; yağmur ve karın yıl boyunca hangi dönemlerde, ne sıklıkla, ne kadar sürede ve hangi yoğunlukta düştüğünü ifade eder. Dengeli bir yağış rejiminde yağışlar mevsimlere yayılır, toprak suyu emer ve yeraltı suları ile barajlar düzenli biçimde beslenir.

Bozulmuş bir yağış rejiminde ise uzun süre yağış görülmez, ardından kısa sürede aşırı ve şiddetli yağışlar meydana gelir. Bu yağışlar toprağa nüfuz edemeden yüzeyden akıp gider.

Kuraklık neden sadece yağış azlığı değildir?

Kuraklık üç farklı aşamada kendini gösterir:

• Meteorolojik kuraklık: Yağışların uzun yıllar ortalamasının altına düşmesi

• Tarımsal kuraklık: Toprak neminin bitkilerin ihtiyacını karşılayamaz hale gelmesi

• Hidrolojik kuraklık: Baraj, göl ve yeraltı su seviyelerinin belirgin biçimde azalması

Yağış rejimi bozulduğunda bu üç süreç birbirini tetikler. Yağmur yağsa bile toprak suyu tutamaz, yeraltı suları beslenmez ve kuraklık derinleşir.

Yağış rejimi bozulduğunda ne yaşanır?

Bozulan yağış düzeni, aynı yıl içinde birbirine zıt gibi görünen olayları beraberinde getirir:

• Uzun yağışsız dönemler toprağı kurutur

• Kısa sürede düşen yoğun yağışlar sele dönüşür

• Yeraltı suları ve barajlar yeterince dolmaz

• Tarımda verim kaybı ve ürün deseninde bozulma görülür

Bu nedenle aynı dönemde hem sel felaketleri hem de kuraklık uyarıları gündeme gelir. Bu durum bir çelişki değil, yağış rejimi bozukluğunun doğal sonucudur.

Türkiye neden daha kırılgan bir ülkedir?

Türkiye, yarı kurak iklim kuşağında yer alır. Yağışların büyük bölümü kış ve ilkbahar aylarında düşerken, yaz ayları doğal olarak kuraktır. İklim değişikliğiyle birlikte bu hassas denge daha da bozulmuştur.

Özellikle kar yağışlarının azalması, suyun yavaş yavaş toprağa karışmasını engellemekte; ilkbahar ve yaz aylarında su açığı hızla büyümektedir. Bu durum İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Ege’nin iç kesimlerinde kuraklık riskini artırmaktadır.

İklim değişikliği yağış rejimini nasıl etkiliyor?

İklim değişikliği, yağışların karakterini kökten değiştirmektedir. Yağışlı gün sayısı azalırken, bu günlerde düşen yağış miktarı artmaktadır. Böylece suyun büyük bölümü kısa sürede akıp gitmekte, kalıcı su kaynaklarına dönüşememektedir.

Bu tablo, kuraklığı geçici bir sorun olmaktan çıkarıp yapısal ve kalıcı bir risk haline getirmektedir.

Artık soru değişti

Bugün gelinen noktada temel soru şudur:
“Ne kadar yağış düştü?” değil,
“Düşen yağışı ne kadar tutabiliyoruz?”

Kuraklıkla mücadele; suyun depolanması, tarımda doğru ürün seçimi, yeraltı suyu kullanımının sınırlandırılması ve şehirlerde yağmur suyunun değerlendirilmesi gibi bütüncül politikalar gerektirmektedir.

Kuraklık ile yağış rejimi arasında koparılamaz bir bağ bulunmaktadır. Yağışların düzensizleşmesi, toplam miktar değişmese bile kuraklık etkisi yaratmaktadır. Türkiye’nin yaşadığı tablo, yeni iklim düzeninin açık bir göstergesidir. Önlem alınmadığı sürece sel ve kuraklık aynı anda gündemde olmaya devam edecektir.

Nizamettin Bilici
Doğayı Dinle Genel Yayın Yönetmeni