Yeni Gıda Dönemi Başladı: Hangi Ürünlere İzin Verilecek?

Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye’de piyasaya sunulacak yeni nesil gıdalara ilişkin kapsamlı bir düzenlemeyi yürürlüğe aldı. Resmî Gazete’de yayımlanan “Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği” ile “Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalara İlişkin Uygulama Tebliği”, yeni geliştirilen gıdaların piyasaya arz edilme süreçlerini ve güvenlik şartlarını yeniden şekillendirdi.

Yeni düzenlemeyle birlikte tüketici sağlığının korunması, gıda güvenilirliğinin artırılması ve yenilikçi üretim süreçlerinin belirli standartlar çerçevesinde yürütülmesi hedefleniyor.

189 Yeni Gıda Bileşeni Mevzuata Dahil Edildi

Yönetmelik kapsamında Avrupa Birliği’nde kullanımına izin verilen ve Türkiye’de uygun görülen 189 yeni gıda bileşeni mevzuata alındı. Buna karşılık, GDO’lu mikroorganizma kullanılarak üretilen, domuz kaynaklı olan veya böcek içeren 32 ürün ise düzenleme kapsamına dahil edilmedi.

Bakanlık, yeni geliştirilen bir gıdanın piyasaya sunulabilmesi için insan sağlığı açısından risk oluşturmaması şartını temel kriter olarak belirledi. Risk değerlendirmesi sonucunda güvenli bulunan ürünlerin belirlenen kullanım koşullarıyla piyasaya arzına izin verilecek.

Yeni Gıdalar İçin Başvuru Zorunluluğu

Yönetmelik ekinde yer almayan yeni bir gıdanın piyasaya sunulabilmesi için gıda işletmecilerinin Bakanlığa başvuru yapması gerekecek. Başvuru dosyalarında ürünün içeriği, üretim yöntemi, bilimsel verileri ve güvenilirlik değerlendirmeleri yer alacak.

Başvurular, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ile bilimsel komisyonlar tarafından değerlendirilecek. İnsan sağlığı açısından güvenli bulunan ürünler daha sonra “izin verilen yeni gıdalar listesine” dahil edilecek.

Yönetmelik Neleri Kapsıyor?

Yeni düzenleme; daha önce yaygın şekilde tüketilmeyen veya yeni teknolojiler kullanılarak geliştirilen gıdaları kapsıyor. Ancak bazı ürün grupları kapsam dışında bırakıldı.

Yönetmelik kapsamında yer almayan ürünler arasında şunlar bulunuyor:

• GDO kapsamındaki ürünler
• Gıda enzimleri
• Gıda katkı maddeleri
• Aroma vericiler
• Ekstraksiyon çözücüleriyle ilgili özel düzenlemeye tabi ürünler

Bakanlık Yeni Gıdalar Listesini Güncelleyecek

Tarım ve Orman Bakanlığı, piyasaya arzına izin verilen yeni gıdaların yer aldığı resmi listeyi oluşturacak ve düzenli olarak güncelleyecek. Sadece bu listede bulunan ürünlerin piyasaya sunulmasına izin verilecek.

Ayrıca kullanım koşulları, etiketleme zorunlulukları ve piyasaya arz sonrası izleme süreçleri de Bakanlık tarafından takip edilecek.

Geleneksel Gıdalar İçin Ayrı Süreç İşleyecek

Düzenleme kapsamında diğer ülkelerden gelen geleneksel gıdalar için de özel bir başvuru mekanizması oluşturuldu. Geleneksel ürünlerin Türkiye’de piyasaya sunulabilmesi için bilimsel değerlendirme ve güvenlik incelemesi yapılacak.

Bakanlık, gerekli görülmesi halinde bilimsel komisyon görüşü doğrultusunda ilave analiz ve veri talebinde bulunabilecek.

Veri Koruma ve Gizlilik Detayı Dikkat Çekti

Yeni yönetmelikte dikkat çeken başlıklardan biri de veri koruma uygulaması oldu. Başvuru sahiplerinin sunduğu bilimsel veriler ve araştırmalar, belirli şartlar altında beş yıl boyunca koruma altına alınabilecek. Böylece yeni geliştirilen ürünlere yönelik bilimsel çalışmaların korunması hedefleniyor.

AB Mevzuatına Uyum Vurgusu

Yeni düzenlemenin Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu şekilde hazırlandığı belirtildi. Bakanlık, yeni gıda uygulamalarında AB’deki güncel düzenlemeleri ve bilimsel kriterleri dikkate alacak.

Uzmanlara göre bu adım, Türkiye’de alternatif proteinler, yeni nesil gıda teknolojileri ve inovatif üretim süreçlerinin daha kontrollü biçimde gelişmesinin önünü açabilir.

İşletmelere Uyum Süresi Tanındı

Yönetmelik kapsamında faaliyet gösteren işletmelere uyum için geçiş süresi tanındı. Mevcut işletmelerin 30 Haziran 2027 tarihine kadar yeni kurallara uyum sağlaması gerekecek. Bu tarihten önce piyasaya sürülen ürünler ise raf ömrü sonuna kadar satışta kalabilecek.

Gıda Güvenliğinde Yeni Dönem

Yeni düzenleme ile birlikte Türkiye’de piyasaya sunulan yeni nesil gıdaların daha sıkı bilimsel değerlendirmelerden geçirilmesi hedefleniyor. Bakanlık, hem tüketici sağlığını korumayı hem de yenilikçi gıda teknolojilerine kontrollü şekilde alan açmayı amaçlıyor.

Uzmanlar, özellikle alternatif proteinler, fonksiyonel gıdalar ve yeni üretim teknolojileri açısından bu düzenlemenin önümüzdeki dönemde sektörde önemli dönüşümler yaratabileceğini değerlendiriyor.