Lensle Denize Veya Havuza Girilir Mi, Acanthamoeba Keratiti Nedir? Göz Sağlığını Tehdit Eden Risk

Yaz aylarında havuz, deniz ve su parklarının kullanımı artarken göz sağlığı uzmanları kontakt lens kullananları suyla temas konusunda uyarıyor. Kontakt lensle yüzmek, duş almak veya jakuziye girmek; gözde basit bir tahrişten kornea ülserine, uzun süren enfeksiyonlardan kalıcı görme kaybına kadar ciddi sonuçlar doğurabiliyor.

En önemli risklerden biri, suda ve toprakta yaşayabilen mikroskobik bir organizmanın neden olduğu Acanthamoeba keratiti. Nadir görülen bu enfeksiyon, korneaya yerleştiğinde son derece ağrılı ve tedavisi güç bir tablo oluşturabiliyor. Gecikmiş vakalarda kornea nakli gerekebiliyor ve kalıcı görme kaybı gelişebiliyor.

Sağlık Bakanlığına bağlı Ankara Şehir Hastanesi de kontakt lensle denize veya havuza girilmemesi, lensle dalış yapılmaması ve lens temizliğinin aksatılmaması gerektiğine dikkat çekiyor.

Kontakt Lensle Havuza Girmek Neden Tehlikeli?

Kontakt lensler gözün önündeki şeffaf tabaka olan korneanın üzerinde duruyor. Havuz veya deniz suyu lense temas ettiğinde suyun içindeki mikroorganizmalar lens yüzeyine tutunabiliyor ve lens ile kornea arasında sıkışabiliyor.

Özellikle yumuşak kontakt lensler suyu emerek:

• Şişebiliyor,
• Biçim değiştirebiliyor,
• Göze daha sıkı yapışabiliyor,
• Kornea yüzeyinde küçük çiziklere yol açabiliyor.

Kornea üzerindeki gözle görülemeyecek kadar küçük bir çizik, mikroorganizmaların göz dokusuna girmesini kolaylaştırabiliyor. CDC, suyla temas eden yumuşak lenslerin biçim değiştirerek korneayı çizebileceğini ve enfeksiyon riskini artırabileceğini belirtiyor.

Havuz Suyu Klorluysa Lensle Yüzmek Güvenli Mi?

Hayır. Klorlu olması havuz suyunun kontakt lens açısından tamamen güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

Klor birçok mikroorganizmayı etkisiz hâle getirse de bu işlem her mikropta aynı hızda gerçekleşmiyor. Havuzun klor düzeyi; güneş ışığı, ter, kir, suyun pH değeri ve havuzu kullanan kişi sayısı gibi etkenlerden de etkilenebiliyor.

Acanthamoeba’nın dayanıklı kist formu, rutin su dezenfeksiyonunda kullanılan klor seviyelerine karşı direnç gösterebiliyor. Bu nedenle temiz görünen, düzenli bakımı yapılan bir havuzda bile kontakt lensin suya temas ettirilmemesi gerekiyor.

Acanthamoeba Keratiti Nedir?

Acanthamoeba; musluk suyunda, göllerde, nehirlerde, denizlerde, havuzlarda, jakuzilerde, toprakta ve tozda bulunabilen mikroskobik bir organizmadır.

Normal şartlarda insanlarda hastalık oluşturması nadirdir. Ancak kontakt lensin altında kalarak korneadaki küçük bir hasarlı bölgeden içeri girdiğinde Acanthamoeba keratiti adı verilen ciddi enfeksiyona yol açabilir.

Hastalık nadir görülse de tedavisi aylar sürebilir. Acanthamoeba’nın kist formunun ilaçlara dirençli olması, tedavinin zorlaşmasına neden olur. Bazı hastalarda tedavinin 6-12 ay veya daha uzun sürebileceği bildiriliyor.

Görme Kaybı Gerçekten Yaşanabilir Mi?

Kontakt lensle havuza giren herkesin görmesini kaybedeceği şeklinde bir sonuç çıkarılmamalı. Enfeksiyon nadir, ancak ortaya çıktığında ciddi olabiliyor.

Acanthamoeba keratiti zamanında tanınmadığında:

• Korneada kalıcı bulanıklık,
• Kornea yüzeyinde yara ve ülser,
• Görme keskinliğinde azalma,
• Korneada incelme veya delinme,
• Kornea nakli ihtiyacı,
• Kalıcı görme kaybı

gelişebiliyor.

CDC, hastalığın ağır vakalarda kornea nakline veya körlüğe kadar ilerleyebileceğini belirtiyor. FDA da kontakt lensle bağlantılı kornea enfeksiyonlarının hızlı gelişebileceğini ve nadiren körlüğe yol açabileceğini bildiriyor.

Sadece Acanthamoeba Mı Tehlikeli?

Havuz ve diğer su kaynaklarında yalnızca Acanthamoeba bulunmuyor. Kontakt lens kullanıcılarında Pseudomonas başta olmak üzere çeşitli bakteriler de kornea enfeksiyonuna neden olabiliyor.

Mikrobiyal keratit adı verilen kornea enfeksiyonu hızlı ilerleyebiliyor. Tedavi gecikirse korneada ülser ve kalıcı iz bırakabiliyor. FDA, havuz, jakuzi, göl ve deniz suyunda bulunan bakteriler nedeniyle lenslerin yüzmeden önce çıkarılmasını öneriyor.

Bu nedenle “Havuz temizdi, enfeksiyon olmaz” veya “Suda yalnızca birkaç dakika kaldım” düşüncesi güvenli kabul edilmemeli.

Lensle Denize Girmek De Riskli Mi?

Deniz suyu da kontakt lens için güvenli değildir.

Tuzlu su doğal ve temiz görünse bile bakteri, parazit ve diğer mikroorganizmaları içerebilir. Ayrıca kum, güneş kremi ve çevresel parçacıklar lensle kornea arasına girerek çizilme ve tahriş riskini artırabilir.

FDA, kontakt lenslerin musluk, şişe, damıtılmış su, göl ve okyanus suyu dâhil hiçbir su kaynağına maruz bırakılmamasını öneriyor.

Lensle Duş Almak Zararlı Mı?

Kontakt lens kullanıcılarının yalnızca havuzda değil, duş sırasında da lenslerini çıkarması gerekiyor.

Duş suyunun lens üzerine gelmesi, musluk suyunda bulunabilen Acanthamoeba ve diğer mikroorganizmaların lens yüzeyine taşınmasına yol açabilir. Risk yalnızca suyun doğrudan göze tutulmasıyla sınırlı değildir; sıçrayan su da lense temas edebilir.

CDC, kontakt lenslerin yüzme, duş ve jakuzi öncesinde çıkarılmasını açık biçimde öneriyor.

Musluk Suyuyla Lens Yıkanır Mı?

Kontakt lens ve lens kabı kesinlikle musluk suyuyla yıkanmamalıdır.

Şişe suyu veya damıtılmış su da steril kontakt lens solüsyonunun yerine kullanılmamalı. İçilebilir nitelikte olması, bir suyun göz yüzeyi ve kontakt lens için steril olduğu anlamına gelmez.

Lenslerin temizlenmesi, durulanması ve saklanması için yalnızca lens türüne uygun, son kullanma tarihi geçmemiş solüsyon kullanılmalı. Lens kabındaki eski solüsyonun üzerine yenisi eklenmemeli; her kullanımda eski sıvı tamamen boşaltılmalıdır.

Günlük Tek Kullanımlık Lensle Havuza Girilebilir Mi?

Günlük tek kullanımlık lensler de suyla temas açısından güvenli değildir. Kullanımdan sonra çöpe atılmaları, havuzdayken mikroorganizmaların lensle kornea arasında kalmasını önlemez.

Günlük, aylık, renkli, numaralı veya numarasız olması fark etmeksizin bütün kontakt lensler yüzmeden önce çıkarılmalıdır. CDC ve FDA önerileri belirli bir lens türüyle sınırlı değildir.

Günlük lensler bazı enfeksiyon riskleri bakımından yeniden kullanılan lenslere göre daha avantajlı olabilse de suyla birlikte kullanılmaları önerilmez. Birleşik Krallık’ta yürütülen araştırmalarda yeniden kullanılabilen lenslerle Acanthamoeba keratiti riskinin günlük lenslerden daha yüksek olduğu bildirilmiş; buna rağmen her iki lens türünde de su temasından kaçınılması gerektiği vurgulanmıştır.

Yüzücü Gözlüğü Lensleri Korur Mu?

Yüzücü gözlüğü suyun göze ulaşmasını azaltabilir ancak hiçbir gözlük tamamen sızdırmaz kabul edilmemelidir. Bu nedenle kontakt lens üzerine yüzücü gözlüğü takmak, riski tamamen ortadan kaldırmaz.

Görme bozukluğu bulunan kişiler için en güvenli seçeneklerden biri numaralı yüzücü gözlüğüdür. CDC de su sporları sırasında iyi görmek isteyen lens kullanıcılarına reçeteli yüzücü gözlüğünü alternatif olarak gösteriyor.

Lensle Havuza Girildiyse Ne Yapılmalı?

Lens suyla temas ettiyse panik yapılmamalı ancak lens gözde bırakılmamalıdır.

Herhangi Bir Şikâyet Yoksa:

• Eller sabunla yıkanmalı ve tamamen kurulanmalı.
• Lens mümkün olan en kısa sürede çıkarılmalı.
• Günlük lens yeniden kullanılmadan atılmalı.
• Yeniden kullanılabilir lens, üretici talimatlarına uygun solüsyonla temizlenip gece boyunca dezenfekte edilmeli.
• Gözde değişiklik olup olmadığı takip edilmeli.

CDC, su değen lensin mümkün olan en kısa sürede çıkarılmasını; atılmasını veya yeniden kullanılmadan önce gece boyunca temizlenip dezenfekte edilmesini öneriyor.

Ağrı, Kızarıklık Veya Bulanık Görme Varsa:

Lens hemen çıkarılmalı, yeniden takılmamalı ve aynı gün göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır. Böyle bir durumda kullanılan lens ve lens kabı hemen çöpe atılmamalı; doktorun incelemek istemesi ihtimaline karşı kapalı şekilde saklanmalıdır. FDA, enfeksiyon belirtisi bulunan kullanıcıların lensi çıkarmasını ve lensle birlikte sağlık uzmanına başvurmasını öneriyor.

Enfeksiyonun Belirtileri Nelerdir?

Acanthamoeba keratiti ve diğer kornea enfeksiyonlarında şu belirtiler görülebilir:

• Şiddetli veya giderek artan göz ağrısı
• Gözde belirgin kızarıklık
• Bulanık veya azalmış görme
• Işığa karşı aşırı hassasiyet
• Gözde yabancı cisim varmış hissi
• Sürekli sulanma
• Göz kapağında şişlik
• Akıntı
• Lensi takınca alışılmadık rahatsızlık

Acanthamoeba keratitinde ağrı bazen muayenede görülen bulgulara kıyasla çok şiddetli olabilir. Ancak her hastada ağır ağrı görülmeyebileceği için ağrı bulunmaması enfeksiyonu dışlamaz.

Belirtiler Ne Zaman Ortaya Çıkar?

Belirtiler suya girdikten hemen sonra başlayabileceği gibi birkaç gün veya hafta sonra da ortaya çıkabilir.

Acanthamoeba keratitinin kuluçka süresini kesin olarak belirlemek zordur. CDC, enfeksiyon belirtilerinin maruziyetten sonraki birkaç gün ile birkaç hafta arasında gelişebileceğini belirtiyor.

Bu nedenle bir hafta önce lensle havuza girmiş bir kişinin sonradan başlayan tek taraflı göz ağrısı, kızarıklık veya görme azalmasını önemsemesi gerekiyor.

Basit Havuz Tahrişiyle Enfeksiyon Nasıl Ayırt Edilir?

Havuzdaki klor ve diğer kimyasallar gözde geçici yanma, kızarıklık ve sulanmaya neden olabilir. Bu yakınmalar genellikle sudan çıktıktan kısa süre sonra hafifler.

Ancak aşağıdaki durumlarda basit tahriş düşünülerek beklenmemelidir:

• Ağrı giderek artıyorsa,
• Görme bulanıklaştıysa,
• Işığa bakmak zorlaşıyorsa,
• Kızarıklık saatler içinde geçmiyorsa,
• Tek göz diğerinden belirgin biçimde farklıysa,
• Gözde beyaz bir nokta görülüyorsa,
• Lens çıkarıldığı hâlde rahatsızlık devam ediyorsa.

Kontakt lens kullanıcısında enfeksiyonun ciddiyeti evde güvenilir biçimde değerlendirilemez. FDA, lens kullanan kişilerin göz ağrısı veya enfeksiyon belirtilerinde gecikmeden göz uzmanına başvurması gerektiğini vurguluyor.

Tanı Nasıl Konuluyor?

Göz hastalıkları uzmanı öncelikle korneayı biyomikroskop adı verilen cihazla inceliyor. Şüpheli vakalarda kornea yüzeyinden küçük bir örnek alınarak mikroskop, kültür veya PCR incelemesi yapılabiliyor.

Acanthamoeba’nın korneada doğrudan görüntülenmesine yardımcı olmak amacıyla konfokal mikroskopi de kullanılabiliyor. Hastalık herpes, mantar veya bakteriyel kornea enfeksiyonuna benzeyebildiğinden tanı gecikebiliyor. Erken tanı, tedavi başarısı açısından kritik önem taşıyor.

Tedavi Neden Uzun Sürebiliyor?

Acanthamoeba iki farklı yaşam biçimine sahip. Aktif form tedaviye daha duyarlıyken kist formu çevresel koşullara ve ilaçlara karşı oldukça dirençli olabiliyor.

Tedavide doktor kontrolünde özel antiseptik göz damlaları kullanılabiliyor. İlk dönemde damlaların çok sık uygulanması gerekebiliyor ve tedavi aylarca devam edebiliyor. İleri vakalarda hasarlı korneanın nakille değiştirilmesi gündeme gelebiliyor.

Bu ilaçların doktor önerisi olmadan kullanılması veya kortizonlu göz damlasına kontrolsüz başlanması doğru değildir. Acanthamoeba keratiti başka enfeksiyonlarla karıştırılabildiği için yanlış tedavi tanıyı geciktirebilir ve klinik tabloyu ağırlaştırabilir.

Kontakt Lens Kullananların Uyması Gereken Kurallar

Göz enfeksiyonu riskini azaltmak için şu kurallara dikkat edilmeli:

• Havuz, deniz, göl ve jakuzi öncesinde lens çıkarılmalı.
• Lensle duş alınmamalı.
• Lens veya lens kabı hiçbir tür suyla yıkanmamalı.
• Lense dokunmadan önce eller yıkanıp tamamen kurulanmalı.
• Yalnızca uygun lens solüsyonu kullanılmalı.
• Lens kabındaki eski solüsyonun üzerine yenisi eklenmemeli.
• Lens kabı düzenli aralıklarla değiştirilmelidir.
• Lensler önerilen süreden uzun kullanılmamalı.
• Gözde kızarıklık, ağrı veya akıntı varken lens takılmamalı.
• Lensle uyunmamalı; yalnızca doktorun özel olarak uygun gördüğü lenslerde kullanım talimatına uyulmalı.
• Renkli ve numarasız lensler de göz muayenesi ve uzman önerisi olmadan kullanılmamalı.

FDA, lens kabının yaklaşık üç ayda bir veya göz uzmanının önerdiği zamanda değiştirilmesini; lenslerin suyla temas ettirilmemesini ve temizleme solüsyonunun tekrar kullanılmamasını öneriyor.

Yaz Aylarında En Sık Yapılan Lens Hataları

Yaz döneminde risk yalnızca yüzmekle sınırlı değil. Güneş kremi sürülmüş ellerle lense dokunmak, lensi plajda kumlu ortamda değiştirmek, solüsyonu sıcak araç içinde bırakmak ve lensle uyumak da göz yüzeyini tahriş edebilir veya enfeksiyon riskini artırabilir.

Lens kullanımında temel kural, lensi sudan uzak tutmak ve bakım talimatlarını değiştirmemektir. Deniz veya havuz sonrası lensi yalnızca solüsyonla kısa süre durulamak, su maruziyetini tamamen güvenli hâle getirmez.

Uzmanların Temel Mesajı: Lens Ve Su Bir Araya Gelmemeli

Kontakt lensle havuza girmenin en sık sonucu ciddi enfeksiyon olmayabilir; ancak ortaya çıkabilecek zarar, alınacak basit önleme kıyasla çok ağır olabilir.

Lensleri yüzmeden önce çıkarmak, numaralı yüzücü gözlüğü kullanmak ve gözde başlayan belirtileri geciktirmeden değerlendirmek, kalıcı görme kaybına kadar ilerleyebilen enfeksiyonların önlenmesinde kritik önem taşıyor.

Kontakt lens kullananlar için en güvenli ve akılda kalıcı kural şu: Lens ile su bir araya gelmemeli.