COP31 İçin 10 Öncelik Açıklandı: Antalya’da Hangi Kararlar Görüşülecek?

Dünyanın en önemli iklim buluşmalarından Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek. Zirve öncesinde Türkiye’nin şekillendirdiği Eylem Gündemi’nin 10 öncelikli teması ve 6 küresel uygulama hedefi açıklandı.

Temiz enerji ve elektrifikasyondan Sıfır Atık uygulamalarına, sürdürülebilir tarımdan dirençli şehirlere kadar uzanan gündem; iklim taahhütlerinin günlük yaşamda ölçülebilir sonuçlara dönüştürülmesini amaçlıyor.

Açıklanan hedefler arasında 2035 yılına kadar elektriğin küresel enerji talebindeki payının yüzde 35’e çıkarılması, atık artışının yarı yarıya azaltılması, binalardaki enerji kullanım yoğunluğunun en az yüzde 25 düşürülmesi ve sanayide döngüsel malzeme kullanım oranının en az yüzde 15’e ulaştırılması bulunuyor.

Ancak bu hedefler henüz bütün ülkeleri bağlayan kesin COP31 kararları değil. Zirve başkanlığının ülkeleri, kuruluşları ve diğer paydaşları etrafında toplamaya çalışacağı eylem ve iş birliği önerileri niteliği taşıyor.

COP31 Ne Zaman Ve Nerede Yapılacak?

COP31, 9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’nın Soğucaksu bölgesindeki Antalya EXPO Center’da gerçekleştirilecek.

Konferansla birlikte üç temel toplantı yapılacak:

• Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı COP31
• Kyoto Protokolü Taraflar Toplantısı CMP21
• Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı CMA8

Bilimsel ve Teknolojik Danışma Yardımcı Organı ile Uygulama Yardımcı Organının toplantılarının ise 9–14 Kasım tarihleri arasında yapılması planlanıyor.

Devlet ve hükümet temsilcilerinin yanı sıra yerel yönetimler, bilim insanları, çevre kuruluşları, gençlik temsilcileri, yerli halklar, özel sektör ve finans kuruluşlarının da Antalya’daki sürece katılması bekleniyor.

COP31’in 10 Öncelikli Teması Neler?

COP31 Eylem Gündemi, iklim değişikliğinin birbirine bağlı etkilerini kapsayan 10 ana tema üzerine kuruluyor.

Sıfır Atık Ve Metan Emisyonlarının Azaltılması

İlk önemli başlıklardan biri, atık miktarının azaltılması ve döngüsel ekonominin güçlendirilmesi olacak. Çöplüklerde çürüyen organik atıklar, güçlü bir sera gazı olan metanın atmosfere salınmasına neden oluyor.

Atıkların kaynağında ayrılması, organik atıkların kompostlaştırılması, gıda israfının önlenmesi, geri dönüşüm altyapısının geliştirilmesi ve düzenli depolama sahalarında metan gazının yakalanması bu alanın temel uygulamaları arasında bulunuyor.

COP31 Başkanlığı, 2035 yılına kadar küresel atık üretimindeki artışın yarı yarıya azaltılması için ülkeleri ortak bir hedef etrafında toplamayı amaçlıyor.

Temiz Enerji Ve Elektrifikasyon

Ulaşım, ısınma, soğutma ve sanayi süreçlerinde fosil yakıtlar yerine giderek daha fazla elektrik kullanılması gündemin temel başlıklarından biri olacak.

Ancak elektrifikasyonun iklim açısından gerçek fayda sağlaması, kullanılan elektriğin yenilenebilir ve düşük karbonlu kaynaklardan üretilmesine bağlı. Kömür veya doğal gaza dayalı elektrik üretimi devam ederken yalnızca tüketim araçlarının elektrikli hâle getirilmesi, beklenen emisyon azaltımını tek başına sağlayamaz.

Şebeke kapasitesi, enerji depolama, finansman, yenilenebilir enerji yatırımları ve gelişmekte olan ülkelerin temiz enerjiye erişimi de bu başlığın önemli parçalarını oluşturuyor.

Gıda Güvenliği Ve Sürdürülebilir Tarım

Kuraklık, aşırı sıcaklık, sel, don ve değişen yağış düzenleri tarımsal üretimi doğrudan etkiliyor. Bu nedenle gıda güvenliği ve çiftçilerin iklim değişikliğine karşı korunması COP31’in öncelikli temaları arasına alındı.

Su tasarrufu sağlayan sulama sistemleri, toprağın organik yapısının korunması, kuraklığa dayanıklı üretim modelleri, yerel çeşitler, gıda kayıp ve israfının azaltılması ile küçük üreticilerin finansmana erişimi bu başlık altında değerlendirilecek.

Hedef yalnızca tarımın neden olduğu sera gazı emisyonlarını azaltmak değil; aynı zamanda çiftçinin üretmeye devam edebilmesini ve toplumun sağlıklı gıdaya erişimini güvence altına almak.

Yeşil Sanayileşme

Sanayinin enerji ve ham madde tüketimini azaltması, düşük karbonlu üretime geçmesi ve kullanılan malzemelerin ekonomiye yeniden kazandırılması COP31 gündeminin önemli bölümlerinden biri.

Çelik, çimento, kimya, tekstil ve otomotiv gibi enerji yoğun sektörlerde uygulanacak dönüşüm; üretim maliyetlerini, uluslararası rekabeti ve istihdamı doğrudan etkileyebilir.

COP31 Başkanlığının önerdiği hedefe göre üretim ve imalat sektöründe döngüsel malzeme kullanım oranının 2035’e kadar en az yüzde 15’e çıkarılması isteniyor.

Bu yaklaşım; daha az ham madde kullanılması, ürünlerin daha uzun ömürlü tasarlanması, onarım ve yeniden kullanımın yaygınlaşması anlamına geliyor.

Okyanuslar Ve Denizler

Denizler, atmosferdeki fazla ısının ve insan kaynaklı karbondioksitin önemli bir bölümünü bünyesinde tutuyor. Ancak artan deniz sıcaklıkları, asitlenme, oksijen kaybı ve kirlilik deniz ekosistemlerini tehdit ediyor.

Akdeniz’de deniz suyu sıcaklığının yükselmesi; istilacı türlerin yayılması, balıkçılık düzeninin değişmesi, deniz çayırlarının zarar görmesi ve kıyı turizminin etkilenmesi gibi sonuçlar doğurabilir.

COP31 gündeminde kıyıların korunması, deniz ekosistemlerinin iyileştirilmesi, sürdürülebilir balıkçılık ve kara kaynaklı kirliliğin azaltılması ayrı bir tema olarak ele alınacak.

İklim Dostu Ve Dirençli Şehirler

Aşırı sıcaklık, sel, su kıtlığı ve orman yangını gibi iklim kaynaklı tehlikelerin etkileri en yoğun biçimde şehirlerde hissediliyor.

Dirençli şehir yaklaşımı; yalnızca afet sonrasında onarım yapılmasını değil, risklerin şehir planlaması sırasında azaltılmasını gerektiriyor. Yeşil alanların artırılması, dere yataklarının korunması, geçirgen yüzeyler, yağmur suyu yönetimi, serin koridorlar, enerji verimli binalar ve güvenli ulaşım sistemleri bu yaklaşımın parçaları arasında yer alıyor.

Eylem Gündemi kapsamında 2035’e kadar bina sektöründeki enerji kullanım yoğunluğunun en az yüzde 25 azaltılması öneriliyor.

Bu hedefin hayata geçirilmesi; yalıtım, verimli ısıtma ve soğutma sistemleri, düşük karbonlu yapı malzemeleri ve yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaştırılmasını gerektirecek.

Gençlerin İklim Sürecine Katılımı

Gençler, COP31 Eylem Gündemi’nin ayrı bir önceliği olarak belirlendi. Amaç, gençleri yalnızca iklim krizinin gelecekteki mağdurları olarak değil, bugünün karar ve çözüm süreçlerinin ortakları olarak değerlendirmek.

Gençlerin iklim müzakerelerine, yerel yönetim projelerine, bilimsel araştırmalara, yeşil girişimlere ve toplumsal farkındalık çalışmalarına daha etkin katılması hedefleniyor.

Katılımın anlamlı olabilmesi için gençlere yalnızca söz hakkı verilmesi değil, karar süreçlerinde temsil ve proje finansmanına erişim sağlanması da gerekiyor.

Dinamik Ve Dirençli Sağlık Sistemleri

İklim değişikliği; sıcak çarpması, kalp ve solunum yolu hastalıkları, alerjiler, bulaşıcı hastalıklar, gıda güvenliği ve ruh sağlığı üzerinde ciddi etkiler oluşturuyor.

Sıcak hava dalgaları sırasında hastanelerin artan başvurulara hazırlanması, erken uyarı sistemlerinin kurulması, sağlık tesislerinin afetlere ve enerji kesintilerine dayanıklı hâle getirilmesi bu temanın temel unsurları arasında.

COP31 Eylem Gündemi, iklim kaynaklı sağlık tehlikelerini önceden görebilen, koşullara uyum sağlayabilen ve kriz sonrasında hızla toparlanabilen sağlık altyapılarının desteklenmesini amaçlıyor.

İklim, Biyolojik Çeşitlilik Ve Arazi Arasında Ortak Eylem

İklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve arazi bozunumu birbirinden bağımsız sorunlar değil. Ormanların, sulak alanların, meraların ve toprağın zarar görmesi hem karbon tutma kapasitesini azaltıyor hem de iklim kaynaklı afetlerin etkisini büyütüyor.

Bu nedenle iklim politikaları hazırlanırken doğa koruma ve arazi yönetimi hedeflerinin birlikte ele alınması planlanıyor.

Doğal ekosistemlerin korunması, yanlış ağaçlandırma veya yalnızca karbon hesabına dayanan projelerden farklı olarak bölgenin yerel türlerini, su kaynaklarını ve ekolojik bütünlüğünü gözetmeli.

İklim Taahhütlerinin Uygulanması

Onuncu tema, ülkelerin Paris Anlaşması kapsamında sunduğu Ulusal Katkı Beyanlarının gerçek projelere dönüştürülmesini kapsıyor.

Birçok ülke emisyon azaltımı ve iklim uyumu konusunda hedef açıklasa da finansman, teknoloji, kurumsal kapasite ve uygulama eksikliği nedeniyle ilerleme yavaş kalabiliyor.

COP31 Başkanlığı, taahhütlerle sahadaki yatırımlar arasındaki mesafeyi azaltmayı ve gelişmekte olan ülkelerin iklim projelerine erişimini kolaylaştırmayı amaçlıyor.

COP31’in 6 Uygulama Hedefi Neler?

On öncelikli temanın yanında altı somut uygulama hedefi açıklandı:

• 2035’e Kadar Yüzde 35 Elektrifikasyon: Elektriğin küresel nihai enerji talebindeki payının yüzde 35’e çıkarılması.
• Atık Artışının Yarı Yarıya Azaltılması: Küresel atık üretimindeki artışın 2035’e kadar yüzde 50 azaltılması.
• Binalarda Yüzde 25 Verimlilik: Bina sektöründeki enerji kullanım yoğunluğunun 2035’e kadar en az yüzde 25 düşürülmesi.
• Sanayide Yüzde 15 Döngüsel Malzeme: Üretim ve imalat sektörlerinde döngüsel malzeme kullanım oranının 2035’e kadar en az yüzde 15’e ulaştırılması.
• İklim Eğitimi Ve Farkındalığı: İklim konularının 2030’a kadar eğitim müfredatlarına alınması ve 2035’e kadar toplum genelinde güçlü farkındalık oluşturulması.
• İklim Uygulama Köprüsü: İklim taahhütlerinin yatırım yapılabilir projelere dönüşmesini kolaylaştıracak iş birliği mekanizmasının kurulması.

Bu rakamların bir bölümünün ülkeler tarafından müzakere edilmesi, desteklenmesi ve uygulanabilir planlara dönüştürülmesi gerekiyor. Açıklanmış olmaları, uluslararası hukuk açısından kendiliğinden bağlayıcı oldukları anlamına gelmiyor.

Yüzde 35 Elektrifikasyon Hedefi Ne Anlama Geliyor?

COP31 Başkanlığının en dikkat çekici önerilerinden biri, elektriğin küresel nihai enerji talebindeki payını 2035 yılına kadar yüzde 35’e yükseltmek.

Bu hedef, benzin ve dizelle çalışan araçların elektrikli araçlarla değiştirilmesi, binalarda fosil yakıt kullanan sistemler yerine ısı pompalarının yaygınlaşması ve sanayide elektrikli üretim teknolojilerinin kullanılması anlamına gelebilir.

Fakat hedefin başarısı üç temel koşula bağlı:

• Elektrik üretiminin karbonsuzlaştırılması
• Şebeke ve enerji depolama yatırımlarının hızlandırılması
• Dönüşüm maliyetlerinin düşük ve orta gelirli toplum kesimlerine yüklenmemesi

Aksi hâlde elektrifikasyon hızlanırken fosil yakıta dayalı üretim ve enerji eşitsizliği devam edebilir.

İklim Uygulama Köprüsü Yeni Bir Fon Mu?

Açıklanan bilgilere göre İklim Uygulama Köprüsü yeni bir fon veya bağımsız finansman mekanizması olmayacak.

Girişimin amacı, ülkelerin iklim hedefleriyle ekonomik ve kalkınma politikaları arasında bağlantı kurmak; ulusal öncelikleri yatırım yapılabilir proje portföylerine dönüştürmek ve mevcut finansman kaynaklarına erişimi kolaylaştırmak.

Özellikle gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin teknik destek, kapasite geliştirme ve özel sermayeye erişim sorunlarının azaltılması hedefleniyor.

Mekanizmanın gerçek etkisi ise hangi kurumların katılacağı, projelerin hangi ölçütlerle seçileceği, finansmanın kimlere ve hangi koşullarla ulaşacağı netleştiğinde görülebilecek.

COP31 Kararları Türkiye’yi Nasıl Etkileyebilir?

Antalya’daki zirve Türkiye açısından yalnızca uluslararası bir organizasyona ev sahipliği yapmak anlamına gelmiyor. Açıklanan başlıklar enerji, sanayi, tarım, şehircilik, atık yönetimi ve eğitim politikalarında yeni uygulamaları gündeme getirebilir.

Türkiye açısından öne çıkabilecek alanlar şunlar:

• Yenilenebilir enerji ve elektrik şebekesi yatırımlarının hızlandırılması
• Binalarda yalıtım ve enerji verimliliği standartlarının güçlendirilmesi
• Depozito ve geri dönüşüm sistemlerinin yaygınlaştırılması
• Organik atıklardan kaynaklanan metan emisyonlarının azaltılması
• Sanayide düşük karbonlu ve döngüsel üretime geçiş
• Kuraklığa dayanıklı tarım ve etkin su yönetimi
• Şehirlerde sıcak hava ve sel riskine karşı yeni planlama ölçütleri
• İklim değişikliğinin eğitim programlarında daha fazla yer alması

Bu dönüşümün toplum tarafından kabul edilmesi için maliyetlerin adil paylaşılması, çiftçilerin ve küçük işletmelerin desteklenmesi, düşük gelirli hanelerin korunması ve karar süreçlerinin şeffaf yürütülmesi gerekiyor.

COP31’de Asıl Sınav Uygulama Olacak

COP31 Eylem Gündemi, zirvenin yeni vaatler üretmekten çok daha önce verilmiş iklim taahhütlerini uygulamaya dönüştürmesini amaçlıyor.

Ancak açıklanan hedeflerin başarısı; ölçülebilir göstergelerin belirlenmesine, yeterli finansman bulunmasına, fosil yakıt bağımlılığının azaltılmasına ve ülkelerin uygulamalarının şeffaf biçimde izlenmesine bağlı olacak.

Antalya’da 9 Kasım’da başlayacak görüşmelerde yalnızca hangi hedeflerin açıklanacağı değil, bu hedeflerin kim tarafından, hangi kaynakla ve hangi takvimle uygulanacağı da belirleyici olacak.

COP31’in kalıcı mirası, zirve salonlarında yapılan konuşmalardan çok; şehirlerde, tarlalarda, fabrikalarda, okullarda ve insanların günlük hayatında ortaya çıkacak sonuçlarla ölçülecek.

Doğayı Dinle Haber Merkezi