Artçı Sarsıntılar Neden Olur?

Bir deprem yaşandığında yer kabuğundaki fay hattı boyunca büyük miktarda enerji açığa çıkar.
Ancak bu enerji bir anda tamamen boşalmaz.
Fay hattının çevresinde hâlâ gerilme ve stres birikimi kalır.
İşte bu artık enerjinin zamanla küçük kırılmalar halinde ortaya çıkmasına artçı sarsıntılar denir.

Artçı Deprem Nedir?

Artçı depremler, ana depremin ardından gelen, genellikle daha küçük büyüklükteki sarsıntılardır.
Merkez üssü genellikle ana fay hattına yakın yerlerde olur ve bazen haftalarca, hatta aylarca devam eder.

AFAD’ın tanımına göre:

“Artçı depremler, ana şoktan sonra aynı bölgede meydana gelen, enerjisini aynı fay hattından alan küçük ölçekli sarsıntılardır.”

Neden Meydana Gelirler?

Bir depremden sonra yer kabuğunun dengesi bozulur.
Fay hattı çevresinde kaya blokları yeni bir denge arayışına girer.
Bu süreçte mikro kaymalar ve gerilme boşalmaları yaşanır.
İşte bu mikro hareketler, artçı sarsıntıları oluşturur.

Kısacası:
Deprem bir “ana şok”, artçılar ise onun “devam eden yankısıdır”.

Artçılar Ne Kadar Sürer?

• Büyük depremlerden sonra artçılar haftalar, aylar, hatta bazı durumlarda yıllarca sürebilir.

• Genellikle zamanla azalır, ancak ilk günlerde daha sık ve güçlüdür.

• 7.0 üzeri depremlerden sonra binlerce artçı sarsıntı kaydedilebilir.

Örnek:
1999 Gölcük Depremi’nden sonra bir yıl içinde 4.000’in üzerinde artçı deprem yaşanmıştır.
2023 Kahramanmaraş Depremleri sonrasında ise 40 binden fazla artçı sarsıntı kaydedilmiştir.

Artçılar Ana Depremden Büyük Olur mu?

Genellikle hayır.
Artçı sarsıntıların büyüklüğü ana depremin en fazla 1 derece altında olur.
Örneğin 7.5 büyüklüğünde bir ana depremin ardından 6.5’e kadar artçılar beklenebilir.

Ancak bazı durumlarda artçı, zayıflamış binalar üzerinde yıkıcı etki yaratabilir.

Artçılar Tehlikeli mi?

Evet, özellikle şu durumlarda:

• Zaten hasar görmüş binalarda bulunuluyorsa,

• Artçı sarsıntı güçlü (örneğin 5.0 ve üzeri) gerçekleşiyorsa,

• Zemin yapısı gevşek ve sıvılaşmaya yatkınsa.

Bu yüzden ana deprem sonrası evlere erken dönmek risklidir.
Uzmanlar, bina güvenlik raporu alınmadan içeri girilmemesini önerir.

Artçılar Nasıl İzleniyor?

Türkiye’de artçı sarsıntılar AFAD, Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve MTA tarafından sürekli izleniyor.
Bu kurumlar, bölgesel sensör ağlarıyla her artçı sarsıntının:

• Konumunu

• Derinliğini

• Büyüklüğünü

• Zaman dağılımını

kaydediyor ve düzenli raporlar yayımlıyor.

Artçılar Ne Zaman Biter?

Bilimsel olarak “tam olarak bitti” demek zordur.
Ancak genellikle:

• 1 ay içinde sayıca belirgin azalma,

• 3–6 ay içinde istikrarlı düşüş gözlenir.

Süre, ana depremin büyüklüğüne ve fay hattının özelliklerine bağlıdır.

Sık Sorulan Sorular

Artçı deprem ana depremi tetikler mi?
Hayır. Artçı, ana depremin sonucudur; onu tetiklemez. Ancak başka bir fay hattını etkileyebilir.

Artçılar hissedilmese bile olur mu?
Evet, çoğu küçük artçı sadece sismograflarca kaydedilir.

Yeni bir büyük deprem habercisi olabilir mi?
Genellikle hayır. Artçılar, enerjinin boşaldığını gösterir. Ancak bölgede farklı bir fay sistemi varsa risk devam eder.