TARIMKON’dan Küresel Güç Tartışması: “Geleceği Besleyenler, Geleceği Yönetir”

Küresel ölçekte artan gıda krizi riskleri, iklim değişikliği, su kaynakları üzerindeki baskı ve tarımsal üretimde yaşanan kırılganlıklar, uluslararası strateji tartışmalarında yeni yaklaşımları gündeme taşıyor. Bu süreçte Türkiye merkezli yeni bir stratejik model olan “Biyolojik Güç Teorisi”, dünya kamuoyuna sunularak uluslararası akademik ve jeopolitik tartışmalarda dikkat çeken başlıklardan biri haline geldi.

Uluslararası Tarım ve Gıda Konfederasyonu bünyesinde faaliyet gösteren Tarımsal Strateji ve Gelecek Enstitüsü tarafından geliştirilen teori, ülkelerin gelecekteki küresel etkisinin yalnızca ekonomik büyüklük, askeri kapasite veya teknolojik gelişmişlikle ölçülemeyeceğini savunuyor. Yeni yaklaşım, biyolojik kaynakların ve yaşamı sürdürebilme kapasitesinin geleceğin gerçek stratejik gücü olacağını öne sürüyor.

Güç Kavramına Yeni Yaklaşım

Biyolojik Güç Teorisi’ne göre modern dünyada devletlerin dayanıklılığı ve sürdürülebilirliği; sahip oldukları finansal sermaye kadar doğal kaynak yönetimine, gıda üretim kapasitesine ve toplumlarını besleyebilme becerisine bağlı olacak.

Teorinin geliştiricisi olan Hakan Yüksel, mevcut küresel sistemin yalnızca ekonomik ve askeri veriler üzerinden okunmasının eksik kaldığını belirterek, geleceğin stratejik rekabetinin biyolojik kaynaklar üzerinden şekilleneceğini ifade etti.

Yeni teorik modele göre ülkelerin gerçek stratejik kapasitesi şu başlıklarda toplanıyor:

• Toprak varlığı ve tarımsal üretim gücü
• Su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi
• Protein üretim kapasitesi
• Biyolojik çeşitlilik düzeyi
• Genetik kaynakların korunması
• Gıda sanayi altyapısı
• Lojistik ve tedarik zinciri kapasitesi
• Toplumun beslenme güvenliğini sürdürebilme yeteneği

Bu yaklaşım, özellikle son yıllarda dünya genelinde yaşanan gıda krizleri, kuraklık, tarımsal üretim daralmaları ve iklim kaynaklı afetlerin ardından daha görünür hale gelen “yaşam sistemleri güvenliği” tartışmalarıyla da örtüşüyor.

Biyolojik Unsurlar İlk Kez Tek Bir Stratejik Modelde Toplandı

Tarımsal Strateji ve Gelecek Enstitüsü tarafından hazırlanan çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, daha önce farklı disiplinlerde ele alınan çok sayıda biyolojik unsurun ilk kez tek bir stratejik güç modeli altında birleştirilmesi oldu.

Çalışmada;

• Toprak Gücü
• Su Gücü
• Protein Gücü
• Biyolojik Çeşitlilik Gücü
• Genetik Kaynak Gücü
• Gıda Sanayi Gücü
• Lojistik Gücü
• Beslenme Güvenliği Gücü

bir ülkenin toplam stratejik kapasitesini belirleyen temel unsurlar olarak tanımlanıyor.

Uzmanlara göre bu yaklaşım, klasik jeopolitik teorilerden farklı olarak yalnızca askeri üstünlük veya ekonomik hacmi değil, toplumların yaşamı sürdürebilme kabiliyetini merkeze alıyor.

Biyolojik Güç Endeksi Hazırlanıyor

Teorinin uygulama ayağını oluşturacak “Biyolojik Güç Endeksi”nin geliştirilme süreci de başladı. Endeks ile ülkelerin biyolojik kapasitesinin bilimsel göstergeler üzerinden ölçülmesi hedefleniyor.

Planlanan sistem kapsamında;

• Tarımsal üretim kapasitesi
• Kişi başına düşen su varlığı
• Protein üretim yeterliliği
• Gıda arz güvenliği
• Biyolojik çeşitlilik düzeyi
• Genetik kaynak rezervleri
• Lojistik dayanıklılık
• Gıda sanayi gelişmişliği

gibi birçok kriterin uluslararası veri setleri üzerinden analiz edilmesi öngörülüyor.

Uzman değerlendirmelerine göre böyle bir endeks, gelecekte küresel güç analizlerinde yeni bir ölçüm alanı oluşturabilir. Özellikle iklim değişikliği, kuraklık ve enerji-gıda ilişkilerinin daha kritik hale geldiği bir dönemde, ülkelerin biyolojik dayanıklılık seviyeleri stratejik önem kazanıyor.

Küresel Gıda Güvenliği Tartışmalarıyla Örtüşüyor

Son yıllarda dünya genelinde yaşanan gelişmeler, biyolojik kaynakların stratejik önemini artırdı. Pandemi döneminde tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmalar, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası tahıl krizleri, iklim değişikliğine bağlı tarımsal kayıplar ve su stresi, ülkelerin yalnızca ekonomik büyüme değil aynı zamanda gıda sürdürülebilirliği üzerinden de değerlendirilmesine neden oldu.

Birçok uzman, önümüzdeki yıllarda;

• Su savaşları
• Gıda milliyetçiliği
• Tarımsal üretim rekabeti
• Genetik kaynak koruma politikaları
• İklim göçleri
• Protein krizleri

gibi başlıkların küresel jeopolitiğin temel alanları arasında yer alacağını değerlendiriyor.

Biyolojik Güç Teorisi ise tam da bu dönüşüm sürecinde ortaya çıkan yeni güç eksenini teorik çerçeveye oturtmayı amaçlıyor.

Uluslararası İş Birliği Çağrısı

Tarımsal Strateji ve Gelecek Enstitüsü tarafından yapılan açıklamada, teorinin akademik çevreler, düşünce kuruluşları, uluslararası organizasyonlar ve bağımsız araştırmacılar tarafından geliştirilmeye açık olduğu belirtildi.

Enstitü, önümüzdeki süreçte;

• Uluslararası konferanslar
• Akademik yayınlar
• Ortak araştırma projeleri
• Ülke bazlı analiz çalışmaları
• Küresel veri tabanı çalışmaları

ile teorinin bilimsel altyapısını genişletmeyi hedefliyor.

Açıklamada ayrıca, biyolojik kaynakların korunmasının yalnızca ekonomik değil aynı zamanda stratejik güvenlik konusu haline geldiği vurgulandı.

“Geleceği Besleyenler, Geleceği Yönetir”

Hakan Yüksel, teorinin temel yaklaşımını şu sözlerle özetledi:

“İnsanlık tarihi boyunca üretim kapasitesi güç üretmiştir. Ancak 21. yüzyılda güç kavramı yeniden tanımlanmaktadır. Toprağını koruyamayan, suyunu yönetemeyen, protein üretemeyen ve toplumunu besleyemeyen hiçbir ülke uzun vadede güçlü kalamaz.”

Yüksel, Biyolojik Güç Teorisi’nin geleceğin stratejik rekabetini “yaşam sistemleri” üzerinden değerlendiren yeni bir yaklaşım sunduğunu ifade etti.

Teorinin temel manifestosu ise şu cümleyle özetleniyor:

“Geleceği besleyenler, geleceği yönetir.”

Yeni Jeopolitik Dönemin Habercisi Mi?

Uzmanlara göre dünya ekonomisinin geleceğinde yalnızca teknoloji şirketleri, enerji rezervleri veya askeri kapasite değil; tarım arazileri, temiz su kaynakları, gıda üretim zincirleri ve biyolojik çeşitlilik de belirleyici olacak.

Özellikle iklim krizinin etkilerinin derinleşmesiyle birlikte;

• Verimli topraklara sahip ülkeler
• Su yönetimini başarılı yapan devletler
• Gıda arz güvenliğini koruyabilen ekonomiler
• Tarımsal teknoloji yatırımlarını artıran yapılar

küresel sistem içinde daha güçlü konuma gelebilir.

Bu nedenle Biyolojik Güç Teorisi’nin yalnızca tarım politikalarıyla sınırlı olmayan, aynı zamanda ekonomi, güvenlik, çevre ve jeopolitik alanlarını kapsayan çok boyutlu bir yaklaşım sunduğu değerlendiriliyor.