Türkiye uzun zamandır aynı sokakta iki farklı duygu ile yaşıyor.

Bir tarafta korku var.

Çocuğunu okula gönderirken tedirgin olan aileler…
Gece yürürken yol değiştiren insanlar…
Saldırı haberlerinden sonra parkta endişeyle bekleyen anneler…

Diğer tarafta ise vicdan var.

Yağmur altında titreyen bir köpeğe üzülen insanlar…
Yıllardır mahallesinde baktığı hayvanı kaybetmek istemeyen yaşlılar…
Bir canlının açlıktan, şiddetten ya da korkudan ölmesini kabullenemeyen milyonlar…

Aslında bu iki taraf birbirinin düşmanı değil.

Ama Türkiye’de mesele öyle sert bir dile dönüştü ki artık insanlar birbirini dinlemeyi bıraktı.

Bir taraf konuşunca diğer taraf öfkeleniyor.

Bir çocuk saldırıya uğradığında bazı insanlar yalnızca köpekleri savunuyor gibi görünüyor.

Bir hayvan işkence gördüğünde ise bazı insanlar bunu önemsizleştiriyor.

Oysa sağlıklı bir toplum, acılar arasında yarış kurmaz.

Bir çocuğun korkusu da gerçektir.

Bir hayvanın acısı da…

Hayvan Sevmek, İnsan Güvenliğini Yok Saymak Değildir

Bu ülkede milyonlarca insan hayvanları seviyor.

Sokakta besleme yapan insanlar arasında öğretmenler, doktorlar, öğrenciler, emekliler, anneler var.

Birçoğu bunu gösteriş için değil, vicdanı el vermediği için yapıyor.

Çünkü insan bazen aç bir hayvana bakınca kendi insanlığını görüyor.

Ancak burada çok önemli bir gerçekle yüzleşmek gerekiyor:

Hayvan sevgisi, insan güvenliğini yok sayamaz.

Bir çocuğun parçalandığı, bir yaşlının saldırıya uğradığı, insanların korkuyla yaşadığı bir ortam sürdürülebilir değildir.

Bunu söyleyen herkes “hayvan düşmanı” değildir.

Tam tersine…

Birçok insan hem hayvanların yaşamasını istiyor, hem de güvenli sokaklarda yürümek istiyor.

Aslında toplumun büyük çoğunluğu tam olarak burada duruyor.

Sessiz çoğunluk ne katliam istiyor, ne de kontrolsüzlük.

Toplumun büyük kısmı akıl istiyor.

Hayvanlardan Nefret Edenler de Şunu Görmeli

Bu mesele yalnızca “toplayın gitsinler” diyerek çözülebilecek kadar basit değil.

Çünkü sokakta gördüğümüz birçok hayvanın hikâyesinin arkasında yine insan var.

Sokağa terk eden insan.

Yavruları kırsala atan insan.

Üretip satan insan.

Kısırlaştırmayan insan.

Şiddet uygulayan insan.

Aç bırakan insan.

Bugün saldırganlaşmış birçok hayvanın arkasında korku, travma, açlık ve düzensizlik bulunuyor.

Bu yüzden meseleye yalnızca öfkeyle yaklaşmak çözüm üretmiyor.

Çünkü öfke geçici rahatlama sağlar ama kalıcı sistem kuramaz.

Bugün bir hayvana yapılan organize şiddeti alkışlayan toplum, yarın başka şiddet biçimlerine de alışmaya başlar.

Merhamet sadece hayvan için değil, toplumun ruh sağlığı için de gereklidir.

Ama Hayvan Sevenler de Bir Gerçeği Kabul Etmeli

Türkiye artık eski Türkiye değil.

Şehirler büyüdü.

Nüfus arttı.

Araç trafiği arttı.

Çocukların hareket alanı daraldı.

Kontrolsüz sokak popülasyonu artık sadece “mahalle köpeği” romantizmiyle açıklanamayacak noktaya geldi.

Bazı hayvanlar sürü psikolojisiyle hareket ediyor.

Bazıları saldırganlaşabiliyor.

Bazıları kuduz veya hastalık riski taşıyabiliyor.

Ve evet…

Bazı insanlar gerçekten korkuyor.

Bu korkuyla dalga geçmek, insanları küçümsemek veya herkesi “hayvan düşmanı” ilan etmek büyük hata olur.

Çünkü toplum ikna edilmeden hiçbir çözüm sürdürülebilir olmaz.

Dünyanın Başardığını Biz Neden Başaramıyoruz?

Bugün Almanya’da, Hollanda’da, Birleşik Krallık’ta milyonlarca köpek yaşıyor. Ancak bu ülkelerde Türkiye’deki ölçekte bir sokak hayvanı krizi bulunmuyor.

Çünkü bu ülkeler hayvan sevgisini yalnızca duygusal refleks olarak değil, ciddi bir kamu politikası olarak ele aldı.

Örneğin Hollanda, yıllar süren yoğun kısırlaştırma ve kayıt sistemi sayesinde dünyada “sokak köpeği sorununu büyük ölçüde çözen ülkelerden biri” haline geldi.

Bu süreçte:

• Mikroçip sistemi kuruldu
• Dijital kayıt zorunlu hale geldi
• Terk edenlere ağır yaptırımlar uygulandı
• Kaçak üretim sıkı denetlendi
• Barınaktan sahiplenme teşvik edildi

Bilimsel çalışmalara göre bir bölgedeki köpek nüfusunun kontrol altına alınabilmesi için dişi köpeklerin en az yüzde 70’inin kısırlaştırılması gerekiyor. Hollanda bunu uzun yıllar boyunca sistematik biçimde uyguladı.

Almanya’da Köpek Sahibi Olmak Ciddi Bir Hukuki Yükümlülük

Almanya’da köpek sahipliği Türkiye’deki gibi yalnızca “seviyorum, aldım” anlayışıyla yürümüyor.

Berlin’de ilk köpek için yıllık yaklaşık 120 Euro köpek vergisi uygulanıyor. İkinci köpekte bu rakam 180 Euro’ya çıkıyor.

Stuttgart ve Hannover gibi şehirlerde “tehlikeli ırk” kabul edilen köpekler için yıllık vergi 600–700 Euro seviyesine kadar yükselebiliyor.

Üstelik:

• Mikroçip zorunlu
• Belediye kayıt sistemi zorunlu
• Bazı eyaletlerde köpek ehliyeti zorunlu
• Sorumluluk sigortası zorunlu

Vergi ödemeyen veya kayıt yaptırmayan sahipler ise 10 bin Euro’ya kadar para cezasıyla karşılaşabiliyor.

Çünkü Almanya şunu çok net kabul etmiş durumda:

Sokaktaki sahipsiz hayvan sorununun temel nedeni, sorumsuz insan davranışı.

Birleşik Krallık’ta Hayvana Şiddetin Cezası 5 Yıl Hapis

Birleşik Krallık’ta 2021 yılında yürürlüğe giren düzenlemelerle hayvanlara eziyet suçlarında azami hapis cezası 5 yıla çıkarıldı.

Özellikle:

• Bilinçli işkence
• Köpek dövüştürme
• Zehirleme
• Kontrolsüz saldırgan köpek sahipliği

gibi durumlarda ağır para cezaları ve ömür boyu hayvan sahipliği yasağı uygulanabiliyor.

Bir insanın ölümüne neden olan kontrolsüz köpek saldırılarında ise ceza 14 yıla kadar çıkabiliyor.

Yani gelişmiş ülkelerde yalnızca hayvan hakları değil, insan güvenliği de sert biçimde korunuyor.

Türkiye’nin En Büyük Sorunu: Sistemsizlik

Türkiye yıllardır bu meselede günü kurtaran çözümlerle ilerledi.

Bir dönem sadece “kısırlaştır bırak” denildi.

Ama yeterli altyapı kurulmadı.

Yeterli veteriner sistemi kurulmadı.

Dijital takip ağı kurulmadı.

Kaçak üretim tam denetlenmedi.

Belediyeler arasında büyük kapasite farkları oluştu.

Sonuçta hem insanlar korkmaya başladı, hem hayvanlar daha ağır koşullarda yaşamaya başladı.

2024 yılında çıkarılan yeni yasa ise bu kez “barınak merkezli” yeni bir modele yöneldi.

Ancak burada çok büyük bir gerçek ortaya çıktı:

Türkiye’nin mevcut barınak kapasitesi, sokaktaki milyonlarca hayvanın çok küçük bölümünü karşılayabiliyor.

Bu nedenle mesele yalnızca “toplayalım” diyerek çözülemiyor.

Çünkü topladığınız hayvana:

• Alan
• Veteriner hizmeti
• Gıda
• Rehabilitasyon
• Sosyalleşme
• Sahiplendirme sistemi

sunamazsanız, barınaklar yaşam alanı değil; büyük vicdan krizlerine dönüşebilir.

Berlin Modeli Neden Bu Kadar Konuşuluyor?

Avrupa’nın en büyük hayvan merkezlerinden biri olan Berlin Tierheim, klasik bir “barınak” anlayışının çok ötesinde.

Orada:

• Veteriner hastaneleri bulunuyor
• Davranış uzmanları çalışıyor
• Sahiplendirme öncesi inceleme yapılıyor
• Hayvanların psikolojik durumu takip ediliyor
• Bağış sistemiyle sürdürülebilir finans sağlanıyor

ve en önemlisi:

Hayvan sadece “saklanmıyor”; yeniden yaşama hazırlanıyor.

Türkiye’nin de artık yalnızca toplama mantığıyla değil, rehabilitasyon ve sahiplendirme odaklı yeni nesil merkezlere yönelmesi gerekiyor.

Ben Hayvanları Seven Biriyim… Ama Çocukların Ölümüne de Sessiz Kalamam

Bu yazıyı yazarken en çok düşündüğüm şeylerden biri şu oldu:

Ben hayvanları seven bir insanım.

Sokakta aç kalan bir hayvanı görmezden gelemem.
Yağmur altında titreyen bir canlının içimi sızlatmaması mümkün değil.
Bir hayvana işkence görüntüsü gördüğümde öfkeleniyorum.

Ama aynı şekilde…

Bir çocuğun hayatını kaybettiği haberiyle karşılaşınca da içim parçalanıyor.

Çünkü vicdan, seçmeli çalışan bir duygu olmamalı.

Sadece hayvan için üzülüp insan acısını küçümsemek de yanlış,
sadece insan güvenliğini düşünüp bütün hayvanları “yok edilmesi gereken sorun” gibi görmek de yanlış.

Türkiye belki de uzun zamandır tam burada hata yapıyor.

İnsanlar artık birbirini anlamak yerine karşı tarafa etiket yapıştırıyor.

Bir taraf hemen “katil” diyor.

Diğer taraf hemen “hayvan düşmanı” diyor.

Oysa bu ülkede milyonlarca insan benim gibi düşünüyor olabilir:

Hayvanları seviyoruz.
Ama çocuklarımızın korkuyla yaşamasını da istemiyoruz.

Bir canlının ölmesini istemiyoruz.
Ama insanların ölmesine de alışmak istemiyoruz.

İşte tam bu yüzden artık bağıran değil, çözüm üreten bir dile ihtiyacımız var.

Çünkü gerçek medeniyet, en zor anda bile vicdan ile aklı aynı yerde tutabilmektir.

Belediyeler Artık Sadece Toplayan Kurumlar Olamaz

Gerçek belediyecilik:

• Devasa kısırlaştırma seferberliği
• Mobil veterinerlik hizmetleri
• Mahalle bazlı takip sistemi
• Çocuk güvenliği analizleri
• Riskli sürü yönetimi
• Sahiplendirme merkezleri
• Ücretsiz eğitim programları
• Acil müdahale ekipleri

kurabilmektir.

Ayrıca merkezi yönetim de belediyeleri yalnız bırakmamalı.

Çünkü bu mesele birkaç belediyenin omzuna bırakılacak kadar küçük değil.

Medya da Büyük Sorumluluk Taşıyor

Bu konuda medyanın dili çok önemli.

Çünkü bir taraf sürekli korku pompalıyor.

Diğer taraf ise her eleştiriyi “hayvan düşmanlığı” gibi göstermeye çalışıyor.

Oysa toplum artık bağıranları değil, çözüm üretenleri görmek istiyor.

Medya:

• Linç dili yerine çözüm dili kurmalı
• Bilimsel verileri öne çıkarmalı
• Belediyelerin performansını takip etmeli
• Başarılı dünya örneklerini anlatmalı
• İnsan güvenliği ile hayvan yaşamını karşı karşıya getirmemeli

Demem O Ki;

Belki de artık birbirimize aynı soruyu sormayı bırakmalıyız:

“İnsan mı önemli, hayvan mı?”

Çünkü gerçek mesele bu değil.

Gerçek mesele, aynı ülkede hem insanın güven içinde yaşayabildiği hem de bir canlının gereksiz acıya mahkûm edilmediği bir düzen kurup kuramayacağımız.

Bugün Türkiye’nin sokaklarında aslında iki büyük yara birlikte dolaşıyor:

Korku…
Ve vicdan…

Bir tarafta çocuğunu parka götürürken tedirgin olan aileler var.

Diğer tarafta gece aç kalan bir hayvana yemek bırakmadan uyuyamayan insanlar…

Bu ülke uzun zamandır iki duyguyu birbirine düşman gibi gösteriyor.

Oysa medeniyet tam da burada başlar:

Bir çocuğun korkusunu küçümsemeden,
bir hayvanın yaşam hakkını da inkâr etmeden çözüm üretebildiğiniz yerde…

Dünyadaki başarılı örnekler bize şunu gösteriyor:

Bu sorun ne öfkeyle çözülüyor,
ne görmezden gelerek,
ne de sadece sloganlarla…

Bu mesele;

• bilimle,
• planlamayla,
• denetimle,
• eğitimle,
• sorumlulukla,
• güçlü yerel yönetimlerle,
• ciddi yaptırımlarla
  ve en önemlisi ortak vicdanla çözülebiliyor.

Türkiye artık birbirine bağıran taraflar istemiyor.

Türkiye artık çözüm görmek istiyor.

Çünkü hiçbir çocuk korkuyla büyümemeli.

Ama hiçbir canlı da göz göre göre acıya terk edilmemeli.

Belki de artık mesele “hangi tarafı tuttuğumuz” değil…

Nasıl bir ülke olmak istediğimizdir.

Ve belki de bu ülkenin en büyük ihtiyacı şudur:

Korkunun da vicdanın da aynı cümlede yaşayabildiği yeni bir toplumsal akıl…

Kaynaklar: Avrupa hayvan refahı mevzuatları, Hollanda CNVR modeli, Almanya Hundesteuer sistemi, Birleşik Krallık Hayvan Refahı Yasası, Berlin Tierheim uygulamaları ve Türkiye’de 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu üzerine karşılaştırmalı analizler