Son yıllarda “iklim değişikliği” dendiğinde aklımıza gelen ilk görüntüler; eriyen buzullar, alevler içindeki ormanlar ya da sellerle boğuşan şehirler oluyor. Ancak mesele yalnızca coğrafi bir kriz değil aslında. Bu krizlerin yarattığı, belki binlerce farkında olmadığımız ama bizleri derinden etkileyen; tüm canlıların moleküler yapısının bozulmasına yol açan, kuşaktan kuşağa bozularak aktarılan, belki sadece dünyamızı değil tüm evreni etkileyen, birbirini tetikleyen bir domino etkisiyle karşı karşıya kaldığımızı çoğumuz bilmiyor.

İşte bu nedenden dolayı, bu krizleri iliklerimize kadar hissetmeliyiz. Sana, bana, ona belki bir şey olmuyordur; zararlı etkilerini görmüyoruzdur ama aynı geminin (Dünya’nın) içinde olduğumuz unutulmamalıdır. Batarken fark etmeyiz maalesef ama sonuçta hep birlikte batar gideriz. Çünkü iklim değişikliği artık bir çevre haberi olmaktan çıktı. Bir sağlık krizi, bir beslenme sorunu, hatta bir medeniyetler sorunu hâline geldi. Hem devletlerin ve hükümetlerin hem de kurum ve kuruluşların, bireylerin mutlaka yapacakları vardır. Bu konuda “bananeciliğe” yer bırakmamak ve herkesin kendine düşen görevi organize bir şekilde yerine getirmesi gerekir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün verileri açık: 2030 ile 2050 arasında, iklim değişikliğine bağlı olarak her yıl çeyrek milyon insan daha hayatını kaybedecek. Sıcak hava dalgaları kalp krizlerini tetikleyecek; sivrisinekler hiç olmadıkları enlemlere göç edip sıtmayı Finlandiya’ya, hatta Grönlanda’ya taşıyacak; temiz su kaynakları kurudukça kolera salgınları artacak. Yani bu senaryo yalnızca bilim kurgu değil. Şu anda Akdeniz’de görülen Batı Nil virüsü, Güney Avrupa’da boy gösteren Dang humması bunun provası. Geçenlerde yazılı medyada, hiçbir zaman sivrisinek görülmeyen İzlanda’da 2025 yılında sivrisinek görüldüğü yazıldı. Tesadüf olabilir mi?

Ancak kriz yalnızca virüslerle sınırlı değil. Daha sessiz, daha sinsi bir salgın var: Yetersiz ve dengesiz beslenme.

İklim değişikliği, soframızdaki ekmeğin, tabağımızdaki sebzenin haritasını yeniden çiziyor. Atmosferdeki karbondioksit oranı arttıkça bitkilerin protein, demir ve çinko gibi hayati mineralleri üretme kapasitesi düşüyor. Harvard Üniversitesi’nin araştırmasına göre, yüzyılın sonuna kadar pirinç ve buğdaydaki protein oranı yüzde 10’a varan oranlarda azalabilir. Bir başka deyişle, aynı miktarda pilav yesek de vücudumuz artık eskisi kadar beslenemiyor. Daha fazlasını yemek zaten mümkün değil; hem midemiz almaz hem de ekonomimiz yeterli değil… Yani beslenemiyoruz. Bu nedenle vücut sistemlerimiz alarm vermeye başlıyor…

Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki çocuklar için felaket anlamına geliyor. Zaten yetersiz ve dengesiz beslenen bir çocuk, bir de “boş kalorili” bir tahılla büyümeye çalışırsa, hem fiziksel hem de zihinsel gelişimi geri dönüşü olmayan bir yola giriyor. Yani iklim değişikliği sadece nefes aldığımız havayı değil, fiziksel gelişimimizin yanında en önemlisi de geleceğimizin zekâsını kirletiyor.

Peki ya denizler? Okyanuslar karbonun dörtte birini emiyor. Bu iyi bir şey gibi görünse de deniz suyunun asitlenmesine yol açıyor. Asitlenmiş deniz suları, havaların ısınmasıyla asit buharına dönüşüyor ve bir yerlere asit yağmurları olarak yağıyor. Doğa ve toprak, asit nedeniyle verimsiz hâle geliyor. Denizlerde; kalsiyum karbonat üretmekte zorlanan midyeler, istiridyeler ve mercanlar yok olurken, milyarlarca insanın temel protein kaynağı çöküyor. Bugün dünyada 3 milyar insan balık ve deniz ürünleriyle besleniyor. Okyanus ölürse, sadece su değil; milyonlarca yıllık beslenme kültürü de ölecek.

Tüm bu veriler karşısında birey olarak ne yapabiliriz sorusu kaçınılmaz. Elbette karbon ayak izimizi küçültmek, et tüketimini azaltmak, yerel ve mevsimsel beslenmek anlamlı adımlar. Ancak unutmayalım: Buzullar erirken “plastik pipet kullanmıyorum” demek yetmez. Çünkü sorun yalnızca bireysel tercihlerden ibaret değil. Sorun, sistematik ve bu nedenle küresel ölçekte ele alınmalıdır.

Bugün küresel gıda üretimi, dünyadaki tatlı suyun yüzde 70’ini tüketiyor ve sera gazı emisyonlarının üçte birinden sorumlu. Endüstriyel tarım toprağı öldürüyor; monokültür biyoçeşitliliği yok ediyor. Oysa çözümün anahtarı tam da burada: Doğayla savaşarak değil, onun döngüsüne uyum sağlayarak üretmek. Agroekoloji, permakültür, dikey tarım, onarıcı tarım… Bunlar sadece moda kavramlar değil; hayatta kalma stratejileri. Kısacası bilimsel verilerle, bilimsel çalışmalarla bu işin üstesinden gelebiliriz. Ama bunun için küresel ölçekte devletlerin desteği gerekiyor. Sadece kendi ülkeni kurtarmak yetmez; bu konuda tüm ülkeler iş birliği içinde çalışmalı…

Bir de işin psikolojik boyutu var. “Eko-anksiyete” artık bir terapi konusu. Gençler gelecek kaygısıyla uyuyamıyor, yetişkinler çocuklarına nasıl bir dünya bırakacağının vicdan azabını taşıyor. Oysa umut, eylemin kendisinde yeşeriyor. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki, iklim kriziyle mücadele eden bireylerde kaygı düzeyi daha düşük. Çünkü çaresizlik hissi ancak sorumluluk alındığında anlamını yitiriyor. Çocukluk çağından başlayarak öğrencileri bu projelere dâhil etmek gerekiyor; öğrencinin her dönemde bunu yaşaması ve hissetmesi gerekiyor. Sadece okumakla, okutmakla bu engeller aşılamaz…

Sonuç olarak iklim değişikliği bir kader değil; bir tercihler bütünü. Nasıl ekeceğiz, nasıl tüketeceğiz, nasıl ısınacağız, nasıl seyahat edeceğiz? Bunların hepsi birer sağlık raporu aslında. Ve bu rapor, yalnızca bireylerin değil; şirketlerin, hükümetlerin, uluslararası kuruluşların ortak sınavı…

Gezegenin ateşi 39 derece. Yanıyor, titriyor. Henüz yoğun bakımda değil ama acil serviste olduğu kesin. Reçete belli: Fosil yakıtlardan çıkış, doğa temelli çözümler, adil gıda sistemleri ve en önemlisi — ertelenmiş bir sorumluluk değil, bugün başlayan bir iyileşme süreci…

Hep birlikte dünyamızı yaşanabilir hâle getirmek elimizde…

Çünkü sağlıklı bir gezegen olmadan, sağlıklı bir beden yalnızca bir yanılsamadır.

Anlayana…

Haftaya tekrar yazılarımla buluşmak üzere…
Lütfen soru ve yorumlarınızı yazın.
Hep birlikte iyi, güzel ve sağlıklı bir geleceğe…