Anadolu'da su, temizliğin ötesinde ruhsal bir arınma ve toplumsal bir şifadır. Ancak bu binlerce yıllık miras, bugün hem bölgesel çatışmaların hem de iklimsel bir yok oluşun eşiğindedir.

Hijyen Kültürü ve Hıdırellez Ritüelleri

Anadolu’da temizlik, tarih boyunca kentsel bir standart ve dini bir vecibe olmuştur. Antik Efes’te, altından sürekli temiz su akan mermer banklı tuvaletler (latrinler) hijyenin ne kadar erken dönemde kurumsallaştığını kanıtlarken, Osmanlı konaklarındaki "Gusülhane" dolapları temizliğin mahremiyetle birleştiği noktalar olmuştur. Su, bakır güğümlerde ısıtılır ve "ibrik" motifi, saflığın sembolü olarak halılardan paralara kadar Anadolu kültürünün her noktasına işlenmiştir.

Hıdırellez gecesi (5-6 Mayıs), suyun en şifalı olduğu an kabul edilir. 5 Mayıs akşamı testilere su doldurulup dışarı konur ve bu suyun ertesi gün "zemzem" bereketine sahip olacağına inanılır. Halk hekimliğinde Hıdırellez ritüelleri büyük önem taşır:   

Kırlardan toplanan 40 çeşit ot (papatya, gül yaprağı vb.) dere suyuyla kaynatılır ve bu suyla yıkanmanın gençleştirip güzelleştireceğine inanılır.   

40 çeşit otla kaynatılan su, yüksek bir yere çıkılarak saçlara dökülürse saçların daha hızlı uzayacağına inanılır.   

Hıdırellez sabahı dere veya deniz kenarına gidilerek el yüz yıkanır, çiğ damlaları toplanarak cilt hastalıklarına karşı sürülür.   

Stratejik Önem ve Sınır aşan Sular

Fırat ve Dicle nehirleri, bugün Türkiye, Suriye ve Irak arasında "sınıraşan sular" olarak stratejik bir gerilim hattıdır. Türkiye, bu nehirlerin "kaynak ülkesi" olarak bölgesel istikrarın anahtarı konumundadır. Fırat Nehri üzerindeki Tişrin ve Tabka gibi devasa barajlar, hem elektrik üretimi hem de tarımsal sulama için Suriye ve Irak'ın hayati ihtiyacıdır. Tarih boyunca bu nehirlerin kontrolü, büyük imparatorlukların ve modern ulus devletlerin en büyük rekabet alanı olmuştur. 1975'te imzalanan Cezayir Antlaşması'ndan 1980'lerdeki İran-Irak savaşına kadar suyun jeostratejik önemi her zaman savaşların ve barışların odağında yer almıştır.   

Suyun Gazabı ve Kuruyan Gelecek

Anadolu’da su bazen de bir yıkım gücüdür. Karlar eridiğinde coşan Kızılırmak, nehirde yitirilen gelinlerin ve sele kapılan düğün kervanlarının ağıtlarıyla anılır. Ancak asıl yıkım, suyun çokluğundan değil, yokluğundan gelecektir. Türkiye, sanılanın aksine su zengini bir ülke değildir ve bugün "su sıkıntısı çeken" ülkeler kategorisindedir.   

Türkiye'nin su geleceğine dair korkutucu istatistikler (Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı): 2000'li yılların başındaki durum:

1.652 metreküp. 2020 yılındaki mevcut durum:

1.346 metreküp. 2018-2022 DSİ verilerine göre güncel durum:

1.519 metreküp. 2030 yılı projeksiyonu: 1.200 metreküp. 2040 yılındaki beklenen seviye:

1.050 - 1.116 metreküp. 2050 yılındaki kritik eşik: 900 - 1.069 metreküp.   

Bu rakamlar, Türkiye'nin 2050 yılına kadar "mutlak su kıtlığı" sınırına (1.000 metreküp altı) gerileyeceğini göstermektedir. 2030 yılında Türkiye nüfusunun 100 milyona ulaşacağı öngörülürken, su kaynakları üzerindeki baskı artacak ve Büyük Menderes, Ergene, Gediz gibi havzalarda su kullanımı yenilenebilir kapasiteyi aşacaktır. Ciddi bir su krizi durumunda Türkiye ekonomisinin yıllık GSYİH kaybının %2 ile %5 arasında olacağı tahmin edilmektedir.   

Çözüm için beklenen maliyetler ise oldukça yüksektir.

Anadolu’da su biterse, tarih de biter. Çünkü bu topraklarda su; geçmişin mirası, bugünün stratejisi ve geleceğin tek emanetidir. Hititlerin 3300 yıllık barajı hala can verirken, modern insanın suyu hoyratça tüketmesi, Anadolu’nun ruhuna vurulan en büyük darbedir.

Kızılırmak nettin allı gelini, Gerdanı püskürtme benli gelini, Seni benim gibi yarsız kalasın, Nettin allı gelini, benli gelini...