Bu hafta sizi, erkeklerin belli bir yaştan sonra “acil uzaklaştırma bölgesi” ilan ettiği tuvaletlerin gizli kahramanına götürmek istiyorum: Prostat. Evet, ceviz büyüklüğündeki bu minik bez, ilerleyen yıllarda adeta bir balon gibi şişip “Benign Prostat Hiperplazisi” (BPH) adı verilen bir duruma yol açabilir. Benign hiperplazi olarak adlandırılıyor bilimsel literatürde. O da ne demek? Kabaca “iyi huylu prostat büyümesi” ama iyi huylu olsa da huyları pek hoş değil. 50 yaşından sonra başlıyor rahatsız etmeler, konforu bozmalar…

Önce bilimsel bir çerçeve çizeyim: Prostat, mesanenin hemen altında, idrar borusunu (üretra) sarmış vaziyette bekler. Gençlik yıllarında üreme sıvısı üretir, mis gibi çalışır. Ancak 40’lı yaşlardan itibaren erkeklik hormonlarındaki değişimlerle birlikte prostat hücreleri coşar, “Biraz daha büyüyelim” der. Ama bu coşku bazen idrar borusunu sıkıştıracak boyuta varır. Sonuç? Sık sık idrara gitme, gece uykudan kalkma, işte tam mesaneyi boşaltamama, musluk eskisi gibi çalışmaz, paslanıverir, ya akmaz ya da damla damla idrar kaçağı...Bu yakınmalar kişisel olarak değişir….

Gelelim işin mizahi tarafına: BPH’li bir beyle arkadaş sohbetinde laf döner, “Ben her yarım saatte bir ‘acil iniş yapmam’ gereken bir uçağım” der. Gece uykusu bölünür, sabah yorgun kalkar. Sinemaya giderken oturacak yerini koltuk kenarına değil, koridorun sonuna yakın seçer. “Acil çıkış” değil, “acil işeme” söz konusudur. Hatta bir hastam anlatmıştı: “Hocam, köpeğimle yürüyüşe çıkıyoruz; her iki direğin birinde ben, her dört direğin birinde o işiyor. Ama köpeğim beni geçti, zira o istediği yere yapabiliyor!” Popüler deyimiyle BPH, erkeğin en yakın dostu olan tuvaleti bazen en büyük düşmanı haline getirebilir.

Bazen de hastalarım “Prostat neden büyür hocam” diye sorarlar…Bende erkek olduğumuz ve kadınları çok rahatsız ettiğimiz için der, güler geçerim…Hakikaten erkeklik hormonu olmaz ise prostat büyümesi de olmaz…

Şimdi bilime geri dönelim: BPH kanser değildir! Onun için “Benign” kelimesi çok önemli. Prostat kanseriyle karıştırmayın. BPH, iyi huylu bir büyümedir, kansere dönüşmez. Ama verdiği semptomlar hayat kalitesini ciddi şekilde düşürebilir. Kimler risk altında? 50 yaş üstü her iki erkekten biri, 70 yaş üstü her dört erkekten üçü. Yani yaş aldıkça bu misafir neredeyse kapımızın zilini çalmakla kalmıyor, kapımızda yatmaya başlıyor.  Aile öyküsü, obezite, beslenme ve yaşam tarzı, hareketsiz yaşam da işin tuzu biberi…

Teşhis için üroloji uzmanına gitmek şart. “Doktor, şöyle bir bakıver” demeyin; parmakla rektal muayene (evet, o meşhur “parmak” olayı), idrar tahlili, PSA kan testi ve ultrason gibi yöntemlerle prostatınızın boyutu ve işeme kaliteniz ölçülür. Çoğu meslektaşımız parmakla muayeneyi yapmıyor artık! Hastalar genelde “İğne mi olacağız, ne olacağız?” diye korkar. Korktukları için de geç gelirler, operasyonları daha geç oluverir.

Öncelikle; şaşırtıcı gelebilir ama tedavide önce yaşam tarzı değişiklikleri önerilir: Gece yatmadan önce sıvı kısıtlaması, kafein ve alkolden uzak durma, çift katlı tuvalet taktiği (önce biraz yap, bekle, tekrar dene) vs. Sonra ilaç tedavileri var: Alfa blokerler (mesane boynunu gevşetir), 5-alfa redüktaz inhibitörleri (prostatı küçültmeye çalışır). İlaçlar yetmezse, yaygın kullanılan bipolar rezeksiyon, günümüzde ise cebinizden birazcık para çıkarmanız gereken lazer, su buharı (Rezūm), üretral lift (UroLift) gibi konforlu yöntemler mevcut. Eskiden “televizyondan izledim, bıçak altına yatmak lazım” diye korkanlara müjde: Artık bazı yöntemlerle sabah gelip akşam prostatınıza “küçül” diyebiliyoruz.

Yazımı bir anekdotla bitireyim: 82 yaşında bir çiftçi amca gelmişti. “Ellerim tırtıklı, tarlada çalışırım” dedi. “Ama bu işemek beni tarladan etti, gece yirmi kere kalkıyorum, azar azar yapıyorum idrarımı.” Tetkikler ve Ultrason yaptık, prostat 120 gram... İyi huylu prostat büyümesi. Lazerle ameliyat ettik. Ertesi gün taburcu. Bir hafta sonra telefon: “Hocam, geceleri bir kere kalkıyorum, üstelik horozu beklemeden sabah işiyorum!” dedi. İşte teknoloji ve tıbbın gücü.

Sevgili okurlar, prostat büyümesi bir kader değil, yönetilebilir bir süreçtir. Siz yine de sık işiyorum, tam boşaltamıyorum, ağrıyla işiyorum derseniz en kısa sürede üroloji uzmanına görünün. Unutmayın, sağlıklı bir prostat huzurlu bir tuvalet demektir. Tuvalette kitap okumak için değil, işinizi yapmak için bulunursunuz.

Sağlıcakla kalın.

Haftaya görüşmek üzere…

Prof. Dr. Ali AYYILDIZ